Mạn-đà-la: bông sen nở trên bản vẽ

Nhiều người nghĩ mandala là những hình tròn để tô màu thư giãn. Ở Tây Thiên, cả một quần thể kiến trúc được dựng lên như một mandala - và câu chuyện bắt đầu từ một câu hỏi rất giản dị.

Khi tôi kể với Đức Pháp Vương rằng nhiều người biết đến mandala qua những cuốn sách tô màu, Ngài cười hiền:

“Tô màu cũng tốt. Nhưng đó giống như tập viết chữ A - bước đầu tiên trên một hành trình dài hơn nhiều.”

Hơn cả một hình vẽ

Trong Kim Cương thừa, mạn-đà-la là bản đồ của thế giới giác ngộ, là phương tiện thiền quán, là con đường tu tập được vẽ bằng hình tượng. Bạn có thể đến với nó qua ba cánh cửa:

• Hình học và bố cục: một trung tâm, những lớp bao quanh, bốn phương rõ ràng. Ở Tây Thiên, Đại Bảo Tháp đứng ở trung tâm; Hồ Hương Thủy và các công trình chung quanh cùng tạo nên bố cục tổng thể.
• Tâm thức và sự chuyển hóa: mỗi vị trí, mỗi màu sắc gắn với một phẩm tính giác ngộ. Hình ảnh bên ngoài dẫn vào công phu bên trong.
• Vũ trụ quan: một công trình dựng theo nguyên tắc mạn-đà-la là một vũ trụ thu nhỏ, nơi phương hướng và tầng lớp không gian đều có ý nghĩa.

“Con thấy gì?”

Một trong những buổi làm việc đáng nhớ nhất của tôi là khi Đức Pháp Vương trải bản vẽ tổng thể ra và hỏi:

“Con thấy gì?”

Tôi mô tả: đảo chính ở trung tâm, hồ bao quanh, cầu nối ra ngoài, các công trình trải rộng trên đất liền.

Ngài nhẹ nhàng lắc đầu: “Con nhìn lại. Hãy quên hết những gì con biết về kiến trúc. Chỉ nhìn hình dạng.”

Tôi nhìn lại. Lần này, giữa những đường nét trên bản vẽ, tôi thấy một bông sen đang nở. Đảo chính là nhụy hoa. Mặt hồ và những đường nét bao quanh là các lớp cánh. Những con đường và công trình phía ngoài tiếp tục xòe rộng bông sen ấy về bốn phương.

Tôi ngẩng lên. Ngài mỉm cười: “Bây giờ con mới thực sự nhìn thấy.”

Từ hôm ấy, tôi hiểu: thiết kế mạn-đà-la không khởi lên từ bản vẽ kỹ thuật, mà từ tâm. Kỹ thuật đến sau, để nâng đỡ ý tưởng ấy thành hình trong không gian.

Trước khi viên đá đầu tiên được đặt xuống

Ít ai biết rằng ngôi tháp đã “bắt đầu” từ rất lâu trước khi nó hiện thành. Trong truyền thống Himalaya, việc dựng một công trình tâm linh kết hợp lịch pháp, chiêm tinh, phép xem địa thế và nghi quỹ của dòng truyền thừa. Người Việt sẽ thấy quen: ngũ hành, mười hai con giáp, cửu cung, bát quái đều có mặt trong đó.

Tôi còn nhớ buổi Đức Pháp Vương phân định các phương hướng của mạn-đà-la ngay trên khu đất. Khu đất được đo đạc, chia chín ô ngang, chín ô dọc - tám mươi mốt ô. Trên nền ấy, nghi lễ gia trì được cử hành để kiến lập mạn-đà-la Kim Cương giới.

Rồi đến nghi lễ thỉnh đất: thỉnh cầu các vị long thần Nāga hoan hỷ nhường đất để dựng công trình phụng sự Tam Bảo, và phát tâm hộ trì Đại Bảo Tháp.

Phương hướng, tỷ lệ, nền đất - tất cả được chuẩn bị cùng lúc với lời cầu nguyện. Móng của ngôi tháp, theo một nghĩa nào đó, được xây bằng tâm nguyện.

Khi bạn đến Tây Thiên

Nếu có dịp nhìn quần thể từ trên cao, hãy làm như Đức Pháp Vương đã dạy: quên những gì mình biết, chỉ nhìn hình dạng. Bông sen vẫn đó, đang nở.

Vì sao Đại Bảo Tháp cao đúng 37 mét - và cách “đọc” một ngọn tháp như đọc kinh.

Bài sau: Đọc ngọn tháp như đọc kinh

Xem lại bài trước TẠI ĐÂY.

Khám phá Kiến trúc Đại Bảo Tháp: hành trình giác ngộ trên đất Việt: daibaothapmandalataythien.org/ldp/kien-truc