Nghi quỹ Vô Lượng Thọ của Đức Kunkhyen Pema Karpo

Nghi quỹ được cử hành trong khóa lễ tại Đại Bảo Tháp Mandala Tây Thiên do Đức Kunkhyen Pema Karpo — Bậc Toàn Tri của dòng Truyền thừa Drukpa — biên soạn. Dưới đây là năm điều trong nghi quỹ ấy mà người mới tiếp xúc thường thấy bất ngờ.

Khi trường thọ không còn là chuyện của năm tháng

Từ buổi bình minh của lịch sử, con người vẫn đứng trước cùng một điều: thời gian trôi, và thân này già đi.

Chúng ta đã thử mọi cách. Y học hiện đại. Thảo dược cổ truyền. Những phương pháp kéo dài tuổi thọ được nghiên cứu bằng ngân sách khổng lồ. Tất cả đều xuất phát từ một khát vọng rất người, và không có gì đáng trách.

Nhưng trong kho tàng Mật điển của Kim Cương thừa, có một pháp môn tiếp cận vấn đề này từ một hướng khác hẳn — pháp tu trường thọ của Đức Vô Lượng Thọ Phật Amitāyus.

Ở đây, câu hỏi không phải là làm sao để sống thêm nhiều năm. Mà là: điều gì trong ta thật sự có thể bị thời gian làm hư hoại, và điều gì thì không?

Nghi quỹ được cử hành trong khóa lễ tại Đại Bảo Tháp Mandala Tây Thiên do Đức Kunkhyen Pema Karpo — Bậc Toàn Tri của dòng Truyền thừa Drukpa — biên soạn. Dưới đây là năm điều trong nghi quỹ ấy mà người mới tiếp xúc thường thấy bất ngờ.

MỘT — Vì sao một pháp tu trường thọ lại có hình tướng phẫn nộ?

Trong tâm thức nhiều người, Đức Phật Vô Lượng Thọ luôn hiện ra với vẻ tịch tĩnh, an nhiên, tay nâng bảo bình cam lồ.

Vì vậy, điều làm nhiều người ngạc nhiên là trong nghi quỹ này lại có sự hiện diện của chư Phẫn Nộ Tôn, đặc biệt là Đức Mã Đầu Minh Vương Quan Âm, sinh ra từ chủng tử tự HRĪḤ, với đầu ngựa màu xanh lục vươn lên trên đỉnh và tiếng hí uy mãnh nhiếp phục cả ba cõi.

Vì sao một pháp cầu trường thọ lại cần đến hình tướng dữ dội đến thế?

Bởi trong Kim Cương thừa, phẫn nộ và uy mãnh không phải là sân hận.

Sân hận là năng lượng bị vô minh sai khiến. Còn hình tướng phẫn nộ của một vị Phật Bản tôn là năng lượng của lòng bi mẫn khi nó trở nên quyết liệt.

Có những điều không thể hóa giải bằng sự dịu dàng. Một thói quen đã ăn sâu ba mươi năm. Một cơn nghiện. Một mối oán hận được nuôi từ thời thơ ấu. Một sự trì trệ khiến người ta biết rõ mình cần thay đổi mà năm này qua năm khác vẫn không nhúc nhích.

Đối diện với những thứ ấy, đôi khi tâm cần một sự dũng mãnh chứ không chỉ hiền lành.

Tiếng hí của Mã Đầu Minh Vương, trong ý nghĩa sâu xa nhất, là tiếng đánh thức. Là khoảnh khắc một người bừng tỉnh và nói: đủ rồi.

Trí tuệ ấy được ví như ngọn lửa thiêu rụi mọi chướng ngại của thọ mạng — không phải thiêu rụi kẻ thù bên ngoài, mà thiêu rụi chính những gì đang âm thầm bào mòn sự sống trong ta.

HAI — "Thọ mạng bị đánh cắp" và hành trình triệu hồi sinh lực

Nghi quỹ đưa ra một quan niệm rất đáng suy ngẫm: thọ mạng không chỉ tự cạn kiệt theo thời gian. Nó còn có thể bị hao tán, bị thất thoát, bị đánh cắp.

Truyền thống gọi những thế lực gây ra sự thất thoát ấy là chướng ma.

Nhưng nếu nhìn vào đời sống của chính mình, chúng ta sẽ thấy điều này không hề xa lạ.

Có những mối quan hệ rút cạn sinh lực của ta mà ta vẫn ở lại.

Có những nỗi lo mà ta mang theo suốt mười năm dù nó chưa từng xảy ra.

Có những đêm không ngủ vì một câu nói của người khác.

Có những năm tháng bị tiêu đi trong sự giận dữ mà đến giờ ta cũng không nhớ nổi lý do ban đầu.

Sinh lực của một đời người bị rút đi bằng những cách như thế — chậm rãi, âm thầm, và hầu như không ai để ý.

Vì vậy, phần triệu hồi thọ mạng trong nghi quỹ không phải là một lời cầu xin thụ động. Đó là một hành động chủ động đòi lại những gì thuộc về mình.

Hành giả vẫy mũi tên có dải lụa đỏ, cùng bốn pháp khí mang bốn ý nghĩa rất rõ ràng:

Kim cương câu móc — móc lấy, kéo về những tinh túy đã bị tản mát.

Dây Quyến sách — trói giữ, chấm dứt sự thất thoát.

Xiềng thiết— khóa chặt, làm cho vững chãi.

Linh kim cương— chuyển hóa nghịch cảnh bằng âm thanh của trí tuệ.

Toàn bộ tinh túy của bốn đại — đất, nước, gió, lửa — từ khắp mười phương được thâu nhiếp, rót đầy vào Bảo bình Trường thọ, trở thành cam lồ trí tuệ nuôi dưỡng thân tâm.

Nghi lễ ấy nói với người hành trì một điều rất mạnh mẽ: sự sống của bạn là của bạn. Đừng để nó bị lấy đi từng chút một mà không hay biết.

BA — Kim Cương Giáp: sự vững chãi không gì phá vỡ

Một trong những phần trang nghiêm nhất của nghi quỹ là việc kiến lập Kim Cương Giáp — không gian bảo hộ tuyệt đối.

Bên dưới là kim cương địa. Bên trên là kim cương trướng. Xung quanh là hàng rào kim cương. Tất cả hợp thành một tòa thành mà theo lời nghi quỹ, "không gì xuyên thủng được, không gì làm nứt vỡ được, không gì phá hủy được".

Chữ "kim cương" trong đạo Phật mang một nghĩa rất chính xác: cái không thể bị hủy hoại bởi bất cứ thứ gì, trong khi bản thân nó có thể cắt xuyên qua mọi thứ.

Điều mà pháp quán này chỉ ra là: có một chỗ trong mỗi con người mà hoàn cảnh không chạm tới được. Không phải vì hoàn cảnh nhẹ nhàng. Mà vì chỗ ấy vốn không thuộc về thứ có thể hư hoại.

Người đã tìm được chỗ đứng ấy không phải là người không còn gặp khó khăn. Họ vẫn bệnh, vẫn mất mát, vẫn có những ngày rất nặng. Nhưng có một thứ gì trong họ không lung lay.

Đó mới là ý nghĩa thật của hai chữ "bất tử" trong Mật tạng. Không phải thân này không chết. Mà là có một điều trong ta vốn chưa từng sinh, nên cũng chưa từng diệt.

BỐN — Chuông và chày: ai được cầm?

Có một chi tiết trong nghi quỹ mà người đọc kỹ sẽ thấy rất thú vị — và rất "Pema Karpo".

Lâu nay nhiều người tin rằng việc cầm chuông và chày, hay linh và chử trong suốt thời khóa hành trì chỉ dành riêng cho vị A-xà-lê chủ lễ, còn đại chúng thì không.

Đức Kunkhyen Pema Karpo đã thẳng thắn chỉ ra rằng đây không phải là một quy định của giáo pháp. Nó bắt nguồn từ một lý do rất thực tế của thời xưa: pháp khí quá đắt đỏ và khan hiếm, không phải ai cũng có. 

Ngài viết rằng khi khảo cứu kỹ các luận điển Mật thừa, Kinh dạy rằng chày và chuông phải luôn được cầm trên tay, không được rời; vì vậy trong suốt nghi quỹ này, đại chúng nên cầm hai pháp khí này trên tay mới hợp lẽ.

Một chi tiết nhỏ, nhưng nói lên rất nhiều về tinh thần của dòng truyền thừa này. Người tham dự một khóa lễ không phải là khán giả. Không phải đến để xem chư Tăng làm lễ, rồi mang về một chút cảm giác an lành. Mà là người trực tiếp bước vào tiến trình chuyển hóa của chính mình. Chuông trong tay trái, chày trong tay phải — trí tuệ và phương tiện, không rời nhau, luôn theo bên mình, không đặt xuống.

NĂM — Vì sao sắc thân màu đỏ?

Trong Mạn-đà-la của nghi quỹ này có một điểm rất đặc biệt: cả năm vị Chủ tôn đều mang sắc thân màu son đỏ.

Liên Hoa Vô Lượng Thọ ngự ở trung tâm.

Kim Cương Vô Lượng Thọ ngự phương Đông.

Bảo Sinh Vô Lượng Thọ ngự phương Nam.

Tỳ-lô-giá-na Vô Lượng Thọ ngự phương Tây.

Yết-ma Vô Lượng Thọ ngự phương Bắc.

Trong hệ biểu tượng của Phật giáo Kim Cương thừa, màu đỏ thuộc về Liên Hoa bộ, và gắn với một điều mà đạo Phật nhìn rất thẳng: tham ái.

Điều đặc biệt của Kim Cương thừa nằm ở chỗ: năng lượng ấy không bị coi là kẻ thù cần tiêu diệt. Nó là nguyên liệu.

Chính cái sức mạnh khiến con người bám víu, khao khát, không buông được, nếu được chuyển hướng, cũng chính là sức mạnh đưa người ta đi trọn một con đường tu tập mà không bỏ cuộc giữa chừng. Người không có năng lượng thì cũng không có gì để chuyển hóa.

Sắc đỏ của toàn bộ Mạn-đà-la nói lên điều đó: đây là pháp môn của sự chuyển hóa mãnh liệt, không phải của sự đè nén.

Và tất cả năm vị đều mang danh hiệu Vô Lượng Thọ — bởi thọ mạng chân thật không tách rời trí tuệ. Sống lâu mà không có trí tuệ thì chỉ là kéo dài vô minh. Chỉ khi thọ mạng được soi sáng bởi trí tuệ, sự sống ấy mới thật sự Vô lượng.

Trường thọ để làm gì?

Đây là câu hỏi mà người học Phật cần trả lời trước khi bước vào bất cứ pháp tu trường thọ nào.

Nếu chỉ để sống lâu, thì cầu nguyện là một hình thức bám víu, và bám víu thì đi ngược với toàn bộ giáo pháp.

Trong Kim Cương thừa, thọ mạng được nhìn như một phương tiện quý báu.

Thân người khó được. Trong thân người ấy, gặp được Phật pháp lại càng khó. Gặp được Phật pháp mà còn đủ sức khỏe, đủ thời gian, đủ điều kiện để thực hành — điều ấy hiếm đến mức truyền thống gọi là "thân người quý báu".

Cho nên cầu trường thọ, đúng nghĩa, là cầu:

Xin cho con còn thời gian để hoàn tất điều con chưa hoàn tất.

Xin cho con còn sức để chăm sóc những người đang cần con.

Xin cho con còn đủ ngày tháng để tích lũy công đức và trưởng dưỡng trí tuệ.

Đó là lời cầu nguyện của một người muốn sống cho ra sống, không phải của một người sợ chết.

Ba tầng lợi ích của việc tham dự

Tầng thứ nhất — nơi thân. Truyền thống dạy rằng việc tham dự pháp hội trường thọ, thọ nhận cam lồ gia trì, giúp tiêu trừ chướng ngại về sức khỏe, hóa giải những nhân duyên đưa đến chết phi thời, tăng trưởng thọ mạng và phúc báo. Điều này không thay thế cho việc chăm sóc y tế — trong đạo Phật, cầu nguyện và chữa trị không hề mâu thuẫn, mà đi cùng nhau.

Tầng thứ hai — nơi tâm. Đây là tầng lợi ích ai cũng có thể tự kiểm chứng. Ba ngày sống trong không gian của khóa lễ, tạm rời khỏi điện thoại, khỏi công việc, khỏi những mối bận tâm thường ngày, tâm tự nhiên lắng xuống. Nhiều người rời khóa lễ với một điều mà họ không ngờ tới: không phải sự phấn khích, mà là sự bình tĩnh. Và từ sự bình tĩnh ấy, những quyết định của đời sống bắt đầu sáng ra.

Tầng thứ ba — nơi dòng tâm thức. Đây là tầng sâu nhất và không nhìn thấy được ngay. Mỗi lần chắp tay, mỗi lần trì chân ngôn, mỗi lần phát tâm hồi hướng cho người khác, một hạt giống được gieo vào dòng tâm thức. Hạt giống ấy không mất. Nó đi theo ta qua đời này và những đời sau. Đó là lý do trong đạo Phật, không có công đức nào là nhỏ, và cũng không có công đức nào bị lãng phí.

Vì sao cần tu tập cùng đại chúng?

Có người sẽ hỏi: nếu tất cả đều nằm ở tâm mình, tại sao phải đến một nơi cụ thể, vào một ngày cụ thể?

Bởi con người cần nhau.

Một người tụng kinh một mình rất dễ nản. Nhưng khi đứng giữa hàng trăm người cùng chắp tay, cùng cất lên một câu chân ngôn, âm thanh ấy không còn của riêng ai. Ta bỗng có lại niềm tin rằng con đường này đi được ,vì rõ ràng có rất nhiều người đang cùng đi. Truyền thống gọi đó là năng lực của đại chúng đồng tu. Công đức của một khóa lễ không phải là phép cộng của từng người, mà là phép nhân.

Và còn một điều nữa: nghi quỹ này thuộc về một dòng truyền thừa sống. Nó không được phục dựng từ sách vở, mà được trao truyền liên tục từ thầy sang trò qua nhiều thế kỷ, không đứt đoạn. Được tham dự một nghi quỹ như vậy, do chư Tôn đức Cao tăng trong chính dòng truyền thừa ấy cử hành, là một nhân duyên không dễ có.

Tại sao lại là Đại Bảo Tháp Mandala Tây Thiên

Có một sự tương ứng rất đẹp giữa nghi quỹ này và nơi nó được cử hành.

Đức Kunkhyen Pema Karpo là bậc Toàn Tri của dòng Truyền thừa Drukpa – Đức Pháp Vương Đời thứ Tư— và Đại Bảo Tháp Mandala Tây Thiên chính là ngôi bảo tháp thuộc truyền thừa Drukpa tại Việt Nam. Nghi quỹ trở về đúng ngôi nhà của nó.

Và bản thân kiến trúc của Bảo tháp cũng nói lên điều mà nghi quỹ dạy.

Một Mạn-đà-la không phải là một hình trang trí. Đó là bản đồ của một vũ trụ có trung tâm — nơi mọi thứ đều xoay quanh một điểm, và điểm ấy là tâm giác ngộ.

Khi bước vào một Bảo tháp Mandala, người ta bước vào một không gian được kiến lập theo đúng nguyên lý ấy. Từng bước chân vi nhiễu quanh tháp là từng vòng của một đời người quay về tâm điểm của chính mình.

Đây cũng là điều Kinh Vô Lượng Thọ Trí đã nói: nơi nào bộ kinh này được biên chép, nơi đó trở thành một ngôi bảo tháp.

Sự linh thiêng không nằm ở gạch đá. Nó nằm ở Pháp. Và Pháp thì đi theo tâm người.

Chúng ta đến Bảo tháp không phải để xin điều gì từ nó, mà để nhớ lại điều mình vốn có mà đã quên quá lâu.

Ai có thể tham dự?

Khóa lễ mở cho tất cả mọi người.

Người đã tu tập nhiều năm. Người mới lần đầu bước chân đến. Người đang mang trong lòng một nỗi lo về sức khỏe của mình hoặc của người thân. Người vừa mất đi một ai đó. Người không theo đạo Phật nhưng muốn tìm một khoảng lặng.

Không ai bị hỏi rằng mình đã tu bao lâu. Không cần chuẩn bị gì đặc biệt ngoài một điều: đến với tâm thành. Nếu muốn chuẩn bị thêm, có thể làm ba việc rất giản dị trong những ngày trước khóa lễ: giữ tâm nhẹ nhàng, tránh sát sinh, và nghĩ trước xem mình muốn hồi hướng công đức này cho ai.

Bởi có một điều rất lạ trong đạo Phật: càng hồi hướng cho người khác, phần của mình càng lớn. Không phải vì có ai đó thưởng công, mà vì một cái tâm rộng thì tự nó đã bớt khổ rồi.

Lời kết

Ý nghĩa thật sự của Nghi quỹ Vô Lượng Thọ không dừng lại ở việc thêm vài năm vào cuộc đời.

Đó là hành trình hướng đến Kim Cương Ý — trạng thái mà ở đó giác tính trở về với bản chất nguyên sơ của trí tuệ, thoát khỏi mọi sinh diệt.

Sự bất tử, trong nhãn quan của Phật giáo Kim Cương thừa, không phải là thêm thời gian vào thân thể. Mà là đưa tâm thức về nơi vốn không sinh, không diệt. 

Vì vậy, có lẽ câu hỏi mà mỗi người có thể mang theo khi bước vào khóa lễ này không phải là: Tôi sẽ sống được bao lâu? Mà là: Tôi có đang rót đầy sự sống vào từng năm tháng mình đang có hay không? "Sự bất tử không phải là thêm thời gian vào cơ thể. Mà là đưa tâm thức về nơi vốn không sinh, không diệt."

Đại lễ Phật Vô Lượng Thọ Trí được cử hành tại Đại Bảo Tháp Mandala Tây Thiên từ ngày 12 đến 14/08: cầu an, tiêu trừ chướng ngại, tăng phúc trường thọ.

Nguyện đem công đức này hồi hướng cho tất cả chúng sinh!