Đức Phật Thích Ca Mâu Ni

Phật Thích Ca Mâu Ni hóa thân nghìn trăm ức

Lời ghi: Tiếng Phạn gọi Thích Ca, dịch là Năng Nhân. “Mâu Ni” dịch là Tịch Mặc. Tâm tánh không bờ mé, hàm dung tất cả, nên gọi là Năng Nhân; tâm tánh vốn lặng, động tịnh chẳng can, nên gọi vắng lặng. Lại nói: “Năng nhân là bi, chẳng trụ nơi Niết Bàn, Tịch Mặc là trí, chẳng trụ nơi sinh tử”. Đây là vị Giáo Chủ thuyết pháp ở cõi Ta bà vậy.

“Hóa thân trăm nghìn ức” là nói biến hóa rất nhiều. Nay chỉ nói sơ ba thứ: Một, Hóa thân lớn. Như kinh Phạm Võng nói: “Ta nay Lô Xá Na, đang ngồi đài liên hoa, trên nghìn hoa xung quanh, lại hiện nghìn Thích Ca, mỗi trăm ức nước, mỗi nước một Thích Ca” là để tiếp dẫn bậc Tam hiền. Hai, Hóa thân nhỏ, như Kinh Pháp Hoa nói: “Liền đến Ba La Nại, nói pháp cho năm Tỳ khưu” là để tiếp dẫn bậc Nhị thừa. Ba, Hóa thân tùy loại, như Kinh Phạm Võng nói: “Nhìn trăm ức Thích Ca, đều tiếp chúng như bụi” là để tiếp dẫn tất cả. Ví như nghìn sông chia bóng, trên không chỉ thấy một vầng. Muôn miệng tiếng truyền hang trống không từng hai dội. Ứng và Hóa vô cùng, mà Pháp thân chẳng động, cũng như thế vậy.

Không mà thoạt có, gọi là Hóa, giả nhóm năm uẩn gọi là thân. Đã hiện thân thọ ông Thuần Đà cúng, lại có thân khác riêng thọ đại chúng cúng nữa, tức là một Ứng thân một Hóa thân vậy. Lại Trí và Lý lặng, dùng Báo thân hiệp Pháp thân, hay khởi dụng to, tùy cơ khắp ứng thuyết pháp lợi sinh, nên gọi là Hóa. Ba thân không ngại, hai đủ xướng tôn, nên gọi là Phật.

Trước Báo thân, sau Hóa thân, nên ở câu thứ ba.

(Trích "Tỳ Ni Hương Nhũ"
Dịch giả: HT. Thích Thiện Chơn
Nguồn: NXB Tôn giáo 2010)