Khi Kim Cương thừa bén rễ đất Việt

“Tại sao lại là Kim Cương thừa vùng Himalaya? Chẳng phải chúng ta đã có truyền thống Phật giáo Việt Nam của riêng mình hay sao?” Câu trả lời nằm trong đá, trong hoa văn, và trong hình ảnh người mẹ.

Tôi rất quý câu hỏi này. Phía sau nó là sự trân trọng bản sắc, là mong muốn gìn giữ những giá trị đã được trao truyền qua bao thế hệ.

Nhưng hành trình của Phật giáo vốn là hành trình gặp gỡ. Từ Ấn Độ, giáo pháp đến nhiều vùng đất, được nói bằng nhiều ngôn ngữ và hình thức nghệ thuật khác nhau. Thiền tông phát triển ở Trung Hoa, rồi tiếp nối ở Nhật Bản với tên gọi Zen. Kim Cương thừa được gìn giữ và phát huy tại nhiều vùng Himalaya.

Ở Tây Thiên, câu hỏi tôi luôn mang theo là: làm sao giữ đúng tinh thần truyền thừa, mà công trình vẫn gắn bó tự nhiên với cảnh quan, văn hóa và con người Việt Nam? Câu trả lời đến qua ba lớp.

Lớp thứ nhất - chất liệu từ đất mẹ

Một nguyên tắc Đức Pháp Vương đặt ra từ đầu: ưu tiên vật liệu tìm được trên đất Việt. Không chỉ vì tiện hay vì chi phí. Vật liệu nối công trình với nơi nó hiện diện.

Đá granit, gỗ, đất nung, ngói truyền thống - mỗi thứ có sắc độ, bề mặt và cách đổi màu theo năm tháng riêng. Được chọn đúng, chúng giúp công trình hòa vào cảnh quan, và người Việt bước vào thấy gần gũi.

Với tôi, mỗi vật liệu là một câu chuyện: núi rừng đã làm nên đá, làng nghề đã giữ kỹ thuật, những bàn tay đã biết làm cho vật liệu thành hình. Vật liệu mang ký ức của đất và của người.

Lớp thứ hai - cuộc trò chuyện của hoa văn

Trên bề mặt các công trình ở Tây Thiên có một cuộc trò chuyện âm thầm giữa nghệ thuật Kim Cương thừa và mỹ thuật truyền thống Việt: đường nét rồng Việt, dáng mây, những chi tiết mái quen thuộc.

Rồng Việt và nāga trong nghệ thuật Phật giáo gặp nhau ở ý nghĩa bảo hộ, nhưng mỗi hình tượng có nguồn gốc riêng. Một công trình có bản sắc không đến từ sự pha trộn, mà từ sự thấu hiểu: điều gì phải giữ theo truyền thống, và điều gì được phép nói bằng ngôn ngữ nghệ thuật của vùng đất mình.

Lớp thứ ba - hình ảnh người mẹ

Quốc Mẫu Tây Thiên được người dân kính ngưỡng trong tín ngưỡng bản địa. Đức Tara được tôn kính trong Kim Cương thừa với lòng từ bi và công hạnh cứu độ. Hai truyền thống, hai nguồn gốc. Nhưng hình ảnh nâng đỡ, chở che, thương yêu là nơi những người thuộc các nền văn hóa khác nhau tìm thấy nhau.

Trong những dịp đầu cử hành nghi lễ tại Tây Thiên, có người dân địa phương chia sẻ rằng họ thấy như được “về nhà” khi bước vào quần thể. Hai chữ ấy khiến tôi xúc động.

Như hoa sen phải bén rễ trong lòng đất mới vươn lên được mặt nước, một công trình tâm linh cũng phải gắn bó với đời sống nơi mình hiện diện.

Khi bạn đến Tây Thiên

Hãy để ý những chỗ hai nghệ thuật gặp nhau: một đường mây Việt bên cạnh bánh xe Pháp, một mái đao quen thuộc trên một công trình Kim Cương thừa. Đó là nơi bản sắc đang được viết.

Điều gì ở lại khi bạn rời Tây Thiên?

Bài sau, bài cuối: Mang Tây Thiên về nhà

Xem lại bài trước TẠI ĐÂY.

Khám phá Kiến trúc Đại Bảo Tháp: hành trình giác ngộ trên đất Việt: daibaothapmandalataythien.org/ldp/kien-truc