Sống ngu chết trí

Sách Lạc Dương Già Lam Ký nói: “Sử thư đều chẳng phải thực lục, người thời nay sống ngu chết trí, thật là sai lầm ghê gớm!”. Đại để nói sử phần nhiều là quá tô hồng, chẳng đáng tin cậy. Nhưng mấy chữ “Đều chẳng phải” lập ngôn thái quá. Xưa gọi sử là trực bút, thế thì sao có thể chẳng phải thực được? Khổng Từ nói rằng: “Văn thắng chất thì là sử”, vậy thì cũng có chứa đụng những điều chẳng phải là thực. Cho nên chỉ nên sửa “Đều chẳng phải” thành “Chưa hẳn là” mà thôi.

Xét ra người xưa thận trọng trong việc khen ngợi khẳng định, một lời phẩm để truyền bá tiếng thơm ngàn xưa, nhưng nay lại cho là chuyện vặt cốt lấy nhân tình, nịnh suông khen bừa, chuốc lấy sự chê cười của bậc thức giả. Thật đáng than thở! Cho nên sách Lạc Dương Già Lam ký có sự cảm khái mà đã phát ra lời bình luận này, đánh trúng vào cái tệ của đời suy mạt. Chẳng thà cứ nói toạc ra rằng: “Các bậc chân thiện tri thức đời trước trong Truyền Đăng Lục cùng các vị được sắp xếp họ tên chêm vào trong Tổ đồ làm sao mà phân biệt được?

Sau này các ngươi là đệ tử của ta, chớ có vơ bậy các bậc danh công đại nhân vào để trang điểm cho chỗ chưa tới của ta.

Trích "Bút ký bên cửa trúc"
Tác giả: Chu Hoành Đại sư
Dịch giả: Thích Viên Thành