Tam thừa trong giáo pháp của Đức Phật

Xuất thân là một hoàng tử trong thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên, Đức Cồ Đàm (Gautama), người sau này thành Phật, đã rời bỏ hoàng cung cùng với mọi thứ xa hoa năm 29 tuổi để sống cuộc đời của một nhà tu khổ hạnh đi tìm căn nguyên cho nỗi khổ đau, bất hạnh của con người. 

Sau sáu năm tìm cầu không đạt kết quả, đôi khi theo học các bậc thầy danh tiếng và có những lúc tự đày đọa bản thân bằng các thực hành khổ hạnh khắc nghiệt vốn thịnh hành trong thời đại đó ở Ấn Độ, cuối cùng Đức Cồ Đàm đã tự tìm ra con đường trung đạo đạt được an lạc và chân lý cứu kính.

Kể từ đó, Ngài được gọi là Phật - Bậc Giác Ngộ, và dành cả phần đời còn lại để giảng dạy về con đường đưa mọi người đến an lạc và giải thoát hoàn toàn khỏi khổ đau.
 

Giáo pháp phù hợp với căn cơ của chúng sinh và có chung mục đích giúp đạt được giác ngộ

Đức Phật đã truyền giảng tám vạn bốn ngàn pháp môn để giúp chúng sinh “ngộ nhập Phật tri kiến”. Chúng ta cần hiểu rằng Đức Phật giảng pháp không phải để thể hiện một quan điểm triết học cụ thể hay chỉ thuần túy để giảng thuyết. Ngài muốn trình bày tinh túy của các giáo pháp chứng ngộ thâm diệu và bao la. Vì lý do này, Ngài đã giảng các giáo pháp tương ứng với khả năng của đệ tử.

Ở cấp độ tuyệt đối, tất cả các giáo pháp của Đức Phật đều có chung mục đích đó là giúp cho các đệ tử của Ngài đạt được giác ngộ, giải thoát. Mọi giáo pháp đều là phương tiện đưa tới giác ngộ siêu việt.

Khi phân tích tất cả giáo pháp của Đức Phật, chúng ta thấy các giáo pháp của Ngài có thể được chia làm ba cách tiếp cận hay ba Thừa căn bản, đó là Nguyên thủy Phật giáo, Đại Thừa Phật giáo và Kim Cương Thừa Phật giáo (hay còn gọi là Mật Thừa).

Nguyên thủy Phật giáo: nền tảng của con đường

Thừa đầu tiên là Nguyên thủy Phật giáo. Con đường tu tập đạo Phật giống như một cầu thang: bước bên dưới là bước đầu tiên và không thể bỏ qua. Giáo pháp Nguyên thủy tạo ra nền tảng cần thiết cho việc trưởng dưỡng tâm linh trên con đường Phật đạo hướng tới giác ngộ.

Với Tứ Diệu Đế là nội dung chính, Đức Phật chỉ ra bản chất cuộc sống là khổ, nguyên nhân của khổ đau, sự dứt trừ khổ đau và con đường giải thoát khỏi khổ đau.

Trên nền tảng đó, Đại thừa nhấn mạnh việc trưởng dưỡng Bồ đề tâm và con đường Bồ Tát, hướng tới giác ngộ vì lợi ích hết thảy chúng sinh.

Kim Cương thừa thuộc truyền thống Đại thừa, cùng hướng tới mục đích giác ngộ nhưng vận dụng những phương pháp thực hành thiện xảo.

Ba Thừa vì thế không nên được nhìn nhận như những con đường hoàn toàn tách biệt. Trong tiến trình tu tập, nền tảng của giáo pháp là vô cùng quan trọng: như muốn bước lên những tầng cao hơn, trước hết cần vững chắc từ những bậc thang đầu tiên.

Bài tiếp theo: Đại Thừa: Con đường Bồ Tát và tâm nguyện vì hết thảy chúng sinh