Xướng tăng bạt

Xướng tăng bạt

Lời ghi: “Tăng bạt” là phép xướng cúng bình đẳng. Kinh Phạm Ma Nan quốc vương nói: “Thái tử của Vua Phạm Ma Nan tên là Quân Lân Nho xuất gia đắc đạo, vua bấy giờ không hay, mỗi khi đến cúng dường khác hơn chúng tăng.

Phật biết Vua chỉ dùng ân ái, nên nói rằng: “Tất cả chúng sinh đều là thân bằng quyến thuộc của ta, vả lại cúng thì đều phải bình đẳng, chẳng luận lớn nhỏ”.

Phật bảo ông A Nan đến bữa xướng lời Tăng bạt, khiến chúng tăng dùng cơm đều bình đẳng.

Truyện Ký Qui nói: “Tam bát la khư đa”, dịch là khéo đến, hoặc là lời bí mật hay trừ độc. Nghĩa giải như sau:

Phật dạy Tỳ Kheo ăn tướng 5 điều, tán lòng nói tạp, của tín thí khó tiêu. Đại chúng nghe khánh đều giữ niệm chánh.

Lời ghi: “Phật dạy” là như vâng lệnh vua vậy. Lời tựa luật Thập Tụng nói: “Ông Thí Lợi Cửu Đa nghi Phật có Nhất thiết trí, bèn sắm cơm độc, trong nhà làm hầm lửa lớn, muốn khiến không lên khói lấy cát phủ lên, lót giường không bện”. Tự nói: “Nếu Phật có trí thì chẳng phó thỉnh”. Phật vì thấy nên độ nên yên lặng hứa, bèn dạy ông A Nan: Bảo các Tỳ kheo đừng đi trước.

Như Lai dắt các Tỳ kheo vào nhà ấy, hầm lửa hóa sinh sen.

Phật và Tỳ kheo đều đi trên hoa, giường không bện đều thành giường nguyên cả.

Ông Thị Lợi cảm hoá, bạch Phật: “Cơm này tạp, chẳng kham cúng?” Phật nói: “Cứ cúng, ăn không bệnh chi”. Phật bảo ông A Nan tuyên lệnh: “Chưa xướng chú nguyện không được ăn trước”. Xướng rồi ăn đều ngon ngọt. Phật lại làm phép, từ nay chưa xướng chú nguyện, không được ăn vậy. “Ăn tưởng 5 điều” rõ ở văn sau “Tán lòng nói tạp” cho đến “đều giữ niệm chánh” là bài kệ của Phật bảo ông A Nan tuyên lệnh, để nhắc Tỳ kheo, thường tu chán quán mới khá thọ thực. Nếu chẳng tu quán, tán lòng nói tạp mà ăn, thì của tín chủ khó tiêu. Xưa nói: “Một hột gạo thí chủ nặng như núi Tu Di, nếu tu không rõ đạo, mang lông đội gạc đền”. Hai chữ khó tiêu rất độc hơn thuốc độc của ông Thi Lợi Cửu Đa, cho nên Tòng lâm, đến nay tuân di sắc của Phật, khi sắp thọ thực, đánh khánh tuyên kệ. Khiến các Tỳ kheo nghe tiếng khánh đều giữ chánh niệm vậy.

“Niệm chánh” là như ý mà niệm, gọi là niệm chánh, tức là Tuệ “niệm” nghĩa là lặng, động, có, không v.v…Chẳng động, là chẳng động niệm chánh vậy. Kinh Phạm Võng nói: “Thà dùng miệng nafy nuốt hòn sắt nóng và lửa dữ trôi to, trải trăm nghìn kiếp, quyết không dùng miệng phá giới này ăn trăm vị ẩm thực của đàn việt tín tâm. Truyện Ngũ Đăng: “Tôn giả Đề Bà đắc pháp rồi đến nước Ca Tỳ La, có Trưởng giả tên Phạm Ma Tịnh Đức, một ngày cây vườn mọc tai như nấm, vị rất ngọt. Duy Trưởng giả và con thứ 2 là La Hầu La Đa lấy ăn, nhổ rồi liền lớn lại, còn trong thân thuộc đều không thể thấy. Tổ biết nhân trước ấy liền đến nhà đó. Trưởng giả hỏi duyên cớ sao?

Tổ nói: “Ông từng cúng dường một Tỳ kheo hay không? Nhưng Tỳ kheo ấy đạo nhãn chưa tỏ, luống thọ tín thí, nên trả báo làm nấm cây, duy ông và con siêng năng cúng dường nên được hưởng vậy”. Lại hỏi Trưởng giả tuổi bao nhiêu? Đáp: Bảy mươi chín tuổi. Tổ nói bài kệ “Học đạo chẳng thông lý, trở thân trả nợ thí, ông tuổi tám mươi mốt, cây này không mọc nấm”. Sau như lời ký.

Lời góp: Trong Luật Phật dạy chúng Tăng thọ thực xướng câu Tăng bạt, là vì có ngoại đạo thỉnh Phật và Tăng, lén để thuốc độc trong đồ ăn, nên bảo các Tỳ Kheo hoà đồng xướng rằng: Tam Bạt la dà đa” bao nhiêu thuốc độc đều biến làm vị ngon thượng diệu, chúng ăn an lành, không bị độc hại. Nói: Tăng bạt. “Tăng” tức là Tăng chúng thọ thực, “Bạt” tức là chú bí mật xướng ra. Tiếng Phạn gọi là Tam bạt la dà đa, dịch là đẳng cúng, nghĩa là đồ ăn chúng tăng đều bình đẳng. Lại dịch là “Thiện chí”, nghĩa là đồ cúng khéo thành nên khi ăn lại đến. Nay xứ ta xướng năm quán tưởng, cho chúng Tăng nhất tâm thọ thực mà làm Tăng bạt: Một là vì không có ngoại đạo thuốc độc hại, hai là khiến người hổ thẹn mà thọ thực. Cho nên tuy chẳng phải chánh chế, mà xứ Đông Hạ (Trung Hoa) đều làm.

(Trích "Tỳ Ni Hương Nhũ"
Dịch giả: HT. Thích Thiện Chơn
Nguồn: NXB Tôn giáo 2010)