Bài 3: Hạ con ngựa khí xuống

Bạn đang đọc bài 3 trong chuỗi bài Đêm Trắng Không Cô Độc

Truyền thống Mật thừa có một hình ảnh mà người mất ngủ sẽ hiểu ngay: tâm như người cưỡi ngựa, khí như con ngựa. Khí là năng lượng chuyển động trong thân, biểu hiện rõ nhất qua hơi thở.

Người mất ngủ lâu năm thường sống với một con ngựa đang phi. Cả ngày suy nghĩ căng thẳng, lo lắng, cố gắng, khí dồn lên phần trên của thân: đầu nóng, mắt căng, vai cứng, ngực nặng, trong khi tay chân lại lạnh. Các bậc Thầy dạy rằng khi khí dồn lên đầu như thế, giấc ngủ không thể đến.

Ta không thể ra lệnh cho tâm ngừng nghĩ. Nhưng ta có thể điều chỉnh hơi thở, và khi con ngựa đi chậm lại, người cưỡi tự khắc thôi chao đảo. Đó là lý do mọi truyền thống thiền định đều bắt đầu từ hơi thở. Vậy việc cần làm là đưa khí xuống.

Ba cách đưa khí xuống

• Ngâm chân nước ấm. Mười phút trước khi đi nằm. Việc nhỏ này kéo năng lượng từ đầu xuống chân, đặc biệt hợp với người hay nghĩ nhiều.

• Thở ra dài hơn hít vào. Hít vào bình thường, rồi thở ra chậm, dài, như tiếng thở phào. Không cần đếm, chỉ cần dài hơn. Hơi thở ra dài là cách trực tiếp nhất để báo cho thân rằng mọi thứ đã an toàn.

• Đặt sự chú ý nơi vùng rốn. Đây là lời dạy quý của nhiều bậc Thầy, trong đó có Yongey Mingyur Rinpoche. Sự chú ý đặt ở đâu, khí đi về đó. Khi sự chú ý nằm yên nơi bụng dưới, năng lượng theo đó lắng xuống, và tâm cũng lắng theo.

Thực hành: chín vòng hô hấp tịnh hóa

Đây là một thực hành dự bị cổ xưa của Kim Cương thừa, dùng để lắng khí trước mỗi thời thiền. Dưới đây là hình thức giản lược, làm được ngay trên giường, ngồi hoặc nằm ngửa.

• Ba vòng đầu. Dùng ngón tay khẽ bịt lỗ mũi phải. Hít vào chậm bằng lỗ mũi trái, hình dung luồng khí trong mát đi vào. Đổi tay, bịt lỗ mũi trái, thở ra bằng lỗ mũi phải, hình dung sự bực bội và căng thẳng của ngày hôm nay tan thành làn khói xám rồi biến mất.

• Ba vòng giữa. Đổi ngược lại: hít vào bằng lỗ mũi phải, thở ra bằng lỗ mũi trái, hình dung nỗi lo âu và sự bám víu tan đi.

• Ba vòng cuối. Buông tay xuống. Hít vào và thở ra bằng cả hai lỗ mũi, hình dung sự mù mờ, nặng nề trong tâm tan đi. Lần thở ra cuối cùng, hãy buông luôn cả nỗ lực.

Nếu dùng tay bịt mũi khi đang nằm thấy vướng víu, chỉ cần làm ba vòng cuối. Lợi ích vẫn còn đó.

Thực hành: từ đỉnh đầu xuống rốn

Sau chín vòng thở, nằm nghiêng bên phải, bàn tay phải dưới má, tay trái buông theo thân. Đây là tư thế Đức Phật nằm, và cũng là tư thế các bậc Thầy khuyên dùng khi ngủ. Nếu không nằm nghiêng phải được, cứ nằm cách nào dễ chịu nhất.

Để hơi thở trở lại tự nhiên, chỉ giữ một nguyên tắc: thở ra dài hơn hít vào.

Rồi đưa sự chú ý lên đỉnh đầu. Cảm nhận sức nặng của đầu trên gối. Từ đó, chỉ đi xuống, không đi ngược lên: trán mềm ra, mắt mềm ra, quai hàm rời ra, cổ, vai, cánh tay, ngực. Ở mỗi nơi, cảm nhận sức nặng của nó, như thể mặt nệm đang đỡ lấy từng phần. Mỗi hơi thở ra đưa sự chú ý xuống thêm một chút.

Khi đến bụng, dừng lại ở vùng rốn. Để sự chú ý nghỉ ở đó. Cảm nhận bụng nâng lên khi hít vào, hạ xuống khi thở ra.

Nếu tâm chạy lên đầu, không cần tự trách. Nhẹ nhàng đưa nó về rốn, như dắt con ngựa về chuồng.

Nằm yên như thế. Không cố ngủ. Chỉ để khí nằm dưới thấp, và để tâm nằm cùng nó.

Con đường từ đỉnh đầu xuống rốn này sẽ còn quay lại ở bài sau, khi chúng ta thêm vào đó âm thanh của chân ngôn và ánh sáng của Đức Phật Dược Sư.

Đêm nay
Ngâm chân mười phút. Chín vòng hô hấp tịnh hóa, hoặc chỉ ba vòng cuối. Nằm nghiêng phải, đi từ đỉnh đầu xuống, dừng ở rốn, và nghỉ ở đó.

Nếu việc chú ý vào hơi thở khiến quý vị hồi hộp hơn, hãy bỏ phần hơi thở, chỉ cảm nhận sức nặng của thân.

Từ Đại Bảo Tháp: Khi về Tây Thiên, hãy thử đi nhiễu quanh Đại Bảo Tháp thật chậm theo chiều kim đồng hồ, mỗi bước chân theo một hơi thở ra dài. Đó là cách người vùng Himalaya vẫn làm hàng nghìn năm, và là một cách rất đẹp để con ngựa khí được dạo bước trở về chuồng.

Bài 4: Âm thanh cho tâm nương tựa

Xem lại bài trước TẠI ĐÂY