Hạnh phúc chính là tự tính của bạn

Các bạn đang đọc bài 2 trong cuốn sách Hạnh phúc tại tâm

Người biết thuận theo tự nhiên sẽ được hạnh phúc. 

~ William Wordsworth

Tạo dựng hạnh phúc không giống như nấu ăn theo công thức. Khi mọi người nói những câu đại loại như “Hãy tích cực. Hãy lạc quan” thì chính điều đó đang tạo nên áp lực hay kỳ vọng đối với người đón nhận. 

Thực ra, hạnh phúc vốn luôn sẵn có. Điều duy nhất bạn cần làm là nỗ lực nhận ra điều đó để rồi khơi nguồn và vun trồng hạnh phúc bằng suy nghĩ cũng như hành động của chính mình. Hạnh phúc liên hệ mật thiết với tự tính tâm, bản chất này vốn quang minh và chiếu soi rực rỡ. Nếu biết kiên trì trưởng dưỡng tâm, hạnh phúc sẽ tự nhiên đơm hoa kết trái và mở ra một chân trời mới mà bạn chưa từng khám phá.

Bản chất tự nhiên từ vô thủy của bạn vốn hoàn mỹ và tràn đầy tình yêu thương vô điều kiện. Hạnh phúc chính là tự tính của bạn. Bạn không cần theo đuổi, cũng không phải lo sợ ai đó sẽ tước đoạt hạnh phúc khỏi tay mình. Bạn chỉ cần nhận ra rằng hạnh phúc vốn luôn tồn tại, ngay trong trái tim mình. Đôi khi, hạnh phúc bị che lấp nên bạn không nhận ra, nhưng thực ra nó vẫn luôn hiện diện trong bất cứ hoàn cảnh nào của mưa nắng cuộc đời.

Một vài triết gia đã mô tả hạnh phúc như một khoảnh khắc vụt qua trong thoáng chốc, một cảm giác hay rung động hiếm hoi lâu lắm mới đến một lần (nếu không chúng ta sẽ không thể nhận ra mình mong mỏi hạnh phúc đến nhường nào). Điều này cũng có ý nghĩa ở một khía cạnh nhất định vì con người thường rất giỏi trong việc tự tạo ra chướng ngại ngăn cản mình với hạnh phúc, đến nỗi chúng ta chỉ có thể nắm bắt được một khoảnh khắc hiếm hoi của hạnh phúc thoảng qua. Khoảnh khắc đó nằm dưới lớp bề mặt xôn xao hỗn loạn của tâm đang chồng chất vô số vọng tưởng như lo toan về cuộc sống, băn khoăn tự hỏi mình là ai, người khác nghĩ về mình ra sao, làm sao để được yêu thương… Tất cả chúng ta đều có thể rèn luyện tâm để những khoảnh khắc hạnh phúc mong manh mờ nhạt ấy trở nên ngày một rõ nét và bền vững hơn ngay trong cuộc sống thường ngày.

Đương nhiên, hạnh phúc là cảm giác hân hoan vui sướng. Từ việc thưởng thức một thanh sô cô la hay làm được những việc tưởng chừng bất khả thi - đó đều là những khoảnh khắc của hạnh phúc thoáng qua. Tuy vậy, điều chúng ta thực sự quan tâm là trưởng dưỡng hạnh phúc lâu bền từ trong tâm. Hạnh phúc ấy chính là tình yêu thương, sự cảm thông, lòng bi mẫn, tâm hào phóng, là những nỗ lực được thực hiện trong niềm hoan hỷ, là nguồn cảm hứng và động lực của mỗi chúng ta.  

Vạn pháp duy tâm tạo. Con người là kết quả của những gì mình nghĩ. Nếu một người nói và làm với thiện tâm, hạnh phúc sẽ luôn đi theo anh ta như hình với bóng. 

~ Kinh Pháp Cú

Chúng ta thường nói cuộc sống này vô cùng quý giá hy hữu vậy sao ta vẫn lãng phí biết bao cơ hội? Tôi thường khuyên bạn bè và học trò của mình hãy sáng suốt nắm bắt mọi cơ hội tu dưỡng và đừng viện lý do để từ chối những cơ hội đó. Chúng ta rất dễ bị rơi vào cái bẫy của thói quen bận rộn với những việc không đâu để rồi bỏ lỡ biết bao cơ hội quý giá ngay trước mắt. Tôi chân thành khuyên bạn hãy cố gắng nắm lấy cơ hội. Mặc dù tôi biết đây là điều không hề dễ dàng (đôi khi tôi phải tự nhắc nhở bản thân về chính lời khuyên này), nhưng khi bạn chủ động chăm sóc tâm mình thì tâm được thấm nhuần bởi năng lực của tình yêu thương và lòng bi mẫn ấy sẽ đem lại hạnh phúc cho cuộc sống của bạn.

Tất nhiên, vào lúc này đây, ý niệm về hạnh phúc của bạn được hình thành và đúc kết bởi những gì mà bạn trải nghiệm trong cuộc sống - ngày hôm nay trôi qua như thế nào, bạn cảm nhận ra sao về bản thân và con đường mình đang đi. Dù vậy, sao chúng ta không thử lật ngược lại vấn đề bằng cách nhìn nhận rằng chính hạnh phúc mới là chất liệu làm nên cuộc sống của bạn, quyết định mỗi ngày bạn sống ra sao và là người như thế nào. Hãy trưởng dưỡng tâm để dần nới lỏng những bám chấp vào lo âu sợ hãi, những áp lực về thành công, những oán giận hay nuối tiếc. Thay vào đó, hãy nhìn cuộc đời với tình yêu thương, lòng bao dung, hãy nắm bắt những cơ hội và tiềm năng ngay trong những đổi thay vô thường, hãy khơi nguồn cảm hứng và để người khác được là chính mình. Hãy gỡ bỏ những điều kiện mà có thể bạn đã và đang đặt ra đối với hạnh phúc của bản thân cho đến lúc này. Bạn không cần phải có lý do để hạnh phúc. Cho dù bạn có thể thấy ngày hôm nay là một ngày an bình hay chông gai, sáng tạo hay lười biếng, hứng khởi hay buồn bã thì về căn bản, nó vẫn là một ngày hạnh phúc.

Giá trị của hạnh phúc

Bây giờ, hãy cùng bàn luận chi tiết các điểm trên:

Chúng ta trở nên thân thiện dễ mến hơn.

Nụ cười dễ sẻ chia, niềm vui thường lan tỏa. Trạng thái tâm tích cực này sẽ truyền cảm hứng tới những người xung quanh. Chẳng hạn, chúng ta có thể nghĩ tốt về ai đó, trò chuyện vui vẻ chân tình với họ. Khi hạnh phúc, chúng ta thấy hài lòng với bản thân và có thể suy nghĩ, cảm nhận tích cực hơn về mọi người. Chúng ta dễ dàng đối xử với mọi người bằng tâm từ bi và tình yêu thương. 

Trong cuộc sống, có những điều tuyệt vời mà càng cho đi, chúng ta lại càng nhận được nhiều hơn. Lòng từ ái cũng vậy, ban trải tình yêu thương, sự tử tế chính là gieo thêm hoa trái hạnh phúc cho chính mình.

Chúng ta quý mến mọi người hơn

Cảm giác yêu mến, vui vẻ khiến chúng ta thấy dễ chịu hơn nhiều so với cảm giác bực dọc cáu kỉnh với mọi người. Khi thấy bất mãn về bản thân và cuộc sống, chúng ta rất dễ nhìn nhận mọi người xung quanh cũng với thái độ tiêu cực ấy. Ngược lại, với tâm rộng mở khi đang hạnh phúc, chúng ta có thể nhận ra những phẩm chất tốt đẹp nơi mọi người. Chẳng hạn, khi đang mệt mỏi ta dễ cáu kỉnh với người khác. Ngược lại, nếu khỏe mạnh tươi tỉnh bạn sẽ có cảm nhận tích cực hơn nhiều. Chính tâm và hạnh phúc nội tâm quyết định cách chúng ta nhìn nhận thế giới này. 

Chúng ta rộng lượng và từ ái hơn 

Ai đó nghĩ hạnh phúc như sự thỏa mãn cá nhân và thấy ở đó tính chất vị kỷ, nhưng thực ra hạnh phúc chân thật lại gắn liền với lòng vị tha. Khi đang phiền não, ta thường không quan tâm tới kẻ khác. Ngược lại, khi tâm hoan hỷ hạnh phúc, ta tự thấy muốn quan tâm, chia sẻ nhiều hơn với mọi người. Khi đó, chúng ta trở nên cởi mở, rộng lượng chứ không còn cứng nhắc bảo thủ. Hạnh phúc cho ta đức tính kiên nhẫn và lòng bao dung để chấp nhận những quan điểm khác biệt. Thay vì giữ tâm hẹp hòi cố chấp, chúng ta trở nên cởi mở, rộng lượng và đồng cảm hơn với mọi người.

Chúng ta sống yêu thương hơn

Một cuộc sống thiếu hạnh phúc thường có hệ quả là sự cô đơn, và điều này lại là nguyên nhân tạo thêm nhiều khổ đau. Chúng ta cho rằng mình không được yêu thương, hay đơn giản là mình sẽ chẳng bao giờ tìm thấy tình yêu. Chính những suy nghĩ tiêu cực như vậy sẽ tạo nên rào cản không cho chúng ta đón nhận tình yêu thương chân thật. Như thế, niềm tin sai lệch quyết định trải nghiệm của chúng ta, rồi trải nghiệm tiêu cực càng củng cố thêm sự lầm tưởng, tất cả tạo thành vòng luẩn quẩn của những phiền não không đáng có. Bởi thế, bạn hãy suy nghĩ tích cực và đừng bao giờ nghi ngờ năng lực của tình yêu thương nơi mình cũng như khả năng đón nhận nó từ mọi người. Bạn cần biết hiệu ứng tuyệt vời của hạnh phúc là khi cho đi càng nhiều tình yêu thương, chúng ta sẽ được nhận lại càng nhiều hạnh phúc. Một số người cũng có cách tiếp cận khác để thực hiện điều này. Trước tiên, họ trưởng dưỡng nhận thức đúng đắn về nguyên nhân của khổ đau, qua đó biết yêu thương bản thân một cách trí tuệ hơn. Trên hành trình này, họ dần lấy lại niềm tin rằng mình xứng đáng được hưởng tình yêu thương và hạnh phúc, điều đó giúp họ có thể thực sự đón nhận tình yêu thương và hạnh phúc từ mọi người. 

Chúng ta khỏe mạnh hơn

Hạnh phúc là liều thuốc bổ cho trái tim, là phương thuốc diệu kỳ đối trị căng thẳng cũng như giúp ta chăm sóc sức khỏe - tài sản quý nhất của đời người. Hạnh phúc mang lại nguồn năng lượng và sức sống mới, giúp cơ thể khỏe mạnh và tâm an ổn thư thái. Khi buồn chán, ta thấy cơ thể mệt mỏi uể oải không khác gì bị ốm. Năng lực chữa lành của hạnh phúc được thể hiện ngay cả khi ta đau yếu. Nếu lúc đó ta giữ được tâm tích cực thì năng lượng này sẽ giúp giảm thiểu những khổ đau mình đang phải gánh chịu. 

Ngược lại, thân thể được chăm sóc tốt cũng hỗ trợ rất nhiều cho tinh thần. Tại tự viện Núi Druk Amitabha của chúng tôi ở Nepal, ni chúng luyện tập võ thuật mỗi sáng. Điều này không chỉ nhằm nâng cao thể lực mà còn giúp chư ni củng cố sư tự tin và lòng tự trọng của mình. Chú tâm vào từng chuyển động của thân thể cũng là một cách rèn luyện tâm hữu hiệu. Đây là một pháp thiền định thân thể, giống như yoga vậy. Vì vậy, nếu lúc nào đó bạn tập yoga mà cảm thấy khó có thể giữ thăng bằng, điều này nói lên tâm bạn đang còn nhiều bất an, loạn động.

Chúng ta sáng suốt hơn

Khi tâm tìm được nguồn hạnh phúc nội tại, nó giống như mặt đại dương tĩnh lặng, sóng đã tan, cát lắng xuống, làn nước trở nên trong vắt giúp ta có thể nhìn thấy những rặng san hô tuyệt mỹ ẩn sâu dưới đáy. Chúng ta khám phá vẻ đẹp nội tâm ngoài sức tưởng tượng và có cơ hội nhìn nhận bản thân cũng như cuộc sống của mình trong tâm an lạc, nhờ đó ta hiểu mình là ai và muốn trở thành người như thế nào. Chẳng có điều gì tuyệt đối đúng hay sai, nhưng ta có thể nhìn sâu vào trái tim mình tìm nguồn cảm hứng và động lực để dấn thân hành động trong cuộc đời.

Chúng ta biết cách đối mặt với những sợ hãi và vô thường bất trắc

Khi lạc quan, chúng ta không còn lo sợ những điều vô thường bất trắc. Ta không cần biết chính xác điều gì sẽ xảy ra vào ngày mai, hay thậm chí ngay cả hôm nay, vì chúng ta tự tin vào bản thân và tìm thấy ở vô thường những cơ hội bất ngờ đầy ngẫu hứng. Biết cách chấp nhận và tự tại trước vô thường là cách tốt nhất để sống hạnh phúc. Khi tâm có được khả năng linh hoạt này, chúng ta sẽ không thấy thất vọng dù là với hoàn cảnh, với người khác hay chính mình. Chúng ta không cần mọi thứ phải diễn ra theo đúng ý mình để có được hạnh phúc, mà ngược lại, ta biết thuận theo dòng chảy, nhẹ nhàng vượt qua chướng ngại để tìm thấy hạnh phúc tự tại.

Chúng ta hoàn thành tốt hơn công việc của mình

Hài lòng với công việc là một trong những món quà đầy ý nghĩa của cuộc sống. Chúng ta dành phần lớn quỹ thời gian cho các hoạt động được gọi là “công việc” và cũng có xu hướng cho rằng thành công trong công việc sẽ mang lại hạnh phúc. Nhưng thực ra, thành công đến từ tâm an vui, từ thái độ sống hạnh phúc chứ không phải hạnh phúc đến từ thành công. Đối với tôi, những ý tưởng được chia sẻ trong cuốn sách này không nằm ngoài mục đích giúp chúng ta giải phóng tâm, gỡ bỏ những điều kiện mà chúng ta tự áp đặt lên hạnh phúc của mình. Chúng ta sẽ thôi áp đặt theo kiểu: tôi sẽ hạnh phúc nếu điều này xảy ra, hay khi đạt được điều đó… Khi hạnh phúc, chúng ta tỉnh thức và có mặt trong phút giây hiện tại, thực sự hòa mình vào dòng chảy cuộc sống. Trong công việc cũng vậy, hoàn toàn tập trung tư tưởng và hòa mình vào công việc là một cảm giác tuyệt vời. Khi giao tiếp với mọi người, chúng ta đồng thời học hỏi, chỉ bảo, nâng đỡ và truyền cảm hứng cho nhau. Bằng cách đó, chúng ta tạo nên những kết nối đầy ý nghĩa, làm phong phú thêm cho tâm hồn và cuộc sống của mình.

Chúng ta học hỏi và trưởng thành qua khổ đau

Đôi khi, hạnh phúc bị cho là không tưởng, thiếu thực tế, chỉ để che đậy những đau khổ, gian nan có thật trong cuộc sống này. Chính vì vậy, chúng ta nên học cách nhận biết rõ tất cả mọi cảm xúc từ tích cực đến tiêu cực của mình và dũng cảm nhìn thẳng vào bản chất thay vì cố tình phớt lờ chúng. Điều này vô cùng quan trọng. Nếu không hiểu rõ những phiền não khổ đau của bản thân thì thứ hạnh phúc mà ta trải nghiệm chỉ là hời hợt giả tạo, chẳng khác nào lớp phấn phủ bên ngoài mà không thể chữa lành vết thương.

Các bạn có thể thắc mắc liệu một người ở cương vị như tôi thì biết gì về phiền não khổ đau. Một tu sỹ cả đời ẩn tu trên núi cao hay trong sơn động làm sao có thể hiểu được những gì đang thực sự xảy ra trên thế giới này? Tôi luôn tri ân từng ngày trôi qua trong cuộc đời, nhưng điều đó không có nghĩa rằng trong chừng ấy ngày, lúc nào cuộc sống của tôi cũng ngọt ngào êm đẹp. Khi chưa đầy bốn tuổi, tôi đã rời gia đình để bắt đầu quá trình đào tạo nghiêm ngặt tại môi trường tự viện. Rất lâu tôi mới được gặp mặt cha mẹ và đôi khi tôi cũng bị phạt nghiêm khắc. Tôi từng rất lo rằng mình không có được những phẩm chất tốt đẹp hoàn hảo như mọi người vẫn mong đợi và tán tụng. Theo dòng thời gian, nhiều bậc thầy kính yêu của tôi cũng đã ra đi. Giờ đây tôi đang đảm đương trọng trách lãnh đạo toàn bộ hệ thống hàng trăm tự viện, ni viện và trường học trong khu vực Himalaya. Chia sẻ như thế để bạn không lầm tưởng rằng tôi chưa từng nếm trải những tháng ngày khó khăn hay chẳng hề có gánh nặng nào trong tâm. Mặc dù vậy, đối với tôi, tất cả những buồn đau hay khó khăn ấy đều là những món quà của hạnh phúc. Chúng giúp tôi thêm tri ân cuộc sống, nhắc nhở tôi về mục đích đến với cuộc đời này đồng thời cũng tiếp thêm năng lượng cho tôi trong các công việc Phật sự. Đối với tôi, chúng đều là những bài học vô giá về Bồ đề tâm và lòng từ bi.

Chúng ta biết cách sống an lạc và buông xả

Đôi khi có người không thực sự nghĩ tôi là tu sĩ bởi họ có thể thấy tôi dễ dàng cười vang sảng khoái. Đúng là chúng ta nên trải nghiệm thật sâu sắc mọi cảm xúc của mình, tuy nhiên, có những lúc chúng ta cũng nên thư giãn và không quá căng thẳng, nhất là đối với bản thân. Khi có thể cười hoan hỷ trước những sai lầm hay xui xẻo mà mình mắc phải, điều đó cũng có nghĩa là chúng ta không bị dày vò bởi cảm giác xấu hổ hay lo lắng người khác sẽ nghĩ thế nào về mình. Như thế, chúng ta có thể thoải mái được là chính mình và mang lại niềm vui cho người khác thay vì mắc kẹt vào những yếm thế, hoài nghi hay la lối om sòm.

Chúng ta biết tự cân bằng và thoải mái

Đi liền với hạnh phúc là tâm mãn nguyện an vui. Tôi biết trong xã hội hiện đại ngày nay, hầu hết chúng ta được dạy không nên tự bằng lòng mà phải phấn đấu không ngừng để thành công hơn nữa. Khi đã đạt mục tiêu này, ta lại cần đề ra mục tiêu mới lớn hơn. Đối với một số người thì quá trình phấn đấu đem lại nhiều niềm vui hơn cả, vì thế, họ thường cảm thấy hụt hẫng khi đã về đến đích. Họ chỉ tạm dừng trong khoảng thời gian ngắn ngủi rồi lại tiếp tục lao đi tìm kiếm đích đến tiếp theo. Sống như vậy thật căng thẳng, bởi lúc nào ta cũng rượt đuổi hạnh phúc ở phía trước trong khi nó vốn luôn hiện hữu ngay bên mình. Chúng ta hoàn toàn có thể thư giãn và sống hòa hợp với bản chất tâm tự nhiên, như thế, ta có thể cảm nhận hạnh phúc ngay trong phút giây hiện tại nhưng đồng thời vẫn không kém năng động và hiệu quả trong công việc. Bằng cách đó, thay vì liên tục theo đuổi hết “thành công” này đến “thành công” khác, chúng ta có thời gian để trân trọng và tận hưởng từng khoảnh khắc trôi qua và quán chiếu mỗi cảm xúc xuất hiện mà không sợ hãi hay phán xét.

Chúng ta hạnh phúc viên mãn

Hạnh phúc là phát triển và tỏa sáng chứ không đơn thuần chỉ là sống sót và tồn tại. Tâm ngập tràn hạnh phúc hoan hỷ có thể cho ta sống cuộc đời đầy ý nghĩa, giúp đánh thức và phát triển trọn vẹn mọi tiềm năng cũng như phẩm chất tốt đẹp nơi chính mình. Chúng ta đang nắm trong tay món quà tuyệt vời, đó là khả năng khám phá và cảm nhận hạnh phúc. Món quà vô giá ấy giúp chúng ta không phải lo âu về việc sống sao cho qua ngày. Thay vào đó, ta có thể nỗ lực góp phần cho thế giới này trở nên tốt đẹp và mọi người được hạnh phúc hơn. Khi cho phép mình hạnh phúc, bạn chú tâm hơn vào những gì mình làm tốt thay vì lo lắng về những sai lầm khiếm khuyết. Bạn xả bỏ gánh nặng của những so bì không ngừng nghỉ, những mặc cảm tự ti về bản thân. Như thế, bạn giải phóng đồng thời nguồn sức mạnh và quỹ thời gian lớn lao của tinh thần, cũng như không còn sợ hãi hay ngại ngùng chia sẻ hạnh phúc, tình yêu thương và lòng bi mẫn. Cánh cửa của thế giới đẹp đẽ đầy tiềm năng và cơ hội sẽ mở ra trong khi chúng ta phát triển, thăng hoa và tỏa sáng.

Chúng ta cùng chia sẻ hạnh phúc

Hạnh phúc đem lại cho ta bao lợi ích lớn lao. Trước tiên, hạnh phúc giúp ta phát triển và viên mãn. Tiếp đến, chúng ta chia sẻ hạnh phúc giúp người khác cùng sống tốt đẹp và hạnh phúc hơn. Lấy ví dụ, một y tá rất hài lòng với công việc và cuộc sống của mình. Cô thực lòng thương yêu bệnh nhân, nỗ lực hết mình, tận tình chăm sóc giúp họ vơi đi nỗi đau và cảm thấy yêu đời. Nụ cười và sự quan tâm của cô tạo nên sự khác biệt, không chỉ đối với bệnh nhân mà cả gia đình của họ, từ đó việc điều trị cũng thuận lợi hơn. Như thế, một sự vui vẻ quan tâm khi được sẻ chia sẽ mang lại nhiều hạnh phúc cho mọi người.

Chúng ta giúp thế giới trở nên tươi đẹp hơn

Khi cảm thấy hạnh phúc, chúng ta cũng sẽ yêu thương mọi người và góp sức giúp thế giới trở nên tươi đẹp hơn. Mọi đóng góp dù nhỏ bé hay lớn lao cho mục đích này cũng đều vô cùng ý nghĩa. Chỉ cần chúng ta nỗ lực trưởng dưỡng tâm và hoàn thiện bản thân thì chính điều này cũng giúp thế giới trở nên hòa bình, hạnh phúc hơn. Tôi thậm chí muốn nói những anh hùng vĩ đại nhất trong lịch sử chính là những người biết đem lại hòa bình cho thế giới. Vì thế, xin đừng e ngại hạnh phúc của chính mình và cũng đừng cho đó là ích kỷ! Khi hạnh phúc, bạn có thể chăm sóc người khác một cách tốt nhất. Bạn thêm trân trọng thế giới tươi đẹp và sẽ nỗ lực hết sức để giữ gìn chăm sóc Mẹ Thiên Nhiên cũng như mọi hữu tình trên cõi đời này. 

Hôm nay bạn có hạnh phúc không? Liệu bạn có hài lòng với cuộc sống của mình hay không?

Hạnh phúc của mỗi người do chính tâm họ quyết định.

~ Abraham Lincoln

Để hiểu tâm hoạt động như thế nào và nhận ra rằng chính tâm sáng tạo nên tất cả, chúng ta cần tìm hiểu hạnh phúc hay khổ đau có ý nghĩa như thế nào đối với bản thân cũng như ta cảm nhận ra sao về cuộc đời cùng những mối liên hệ, giao tiếp của mình đối với thế giới này.

Khi nói hạnh phúc tại tâm, điều này có nghĩa gì? Liệu chúng ta có thể thực sự quyết định hạnh phúc của mình? Chắc chắn rằng điều này phụ thuộc vào hoàn cảnh của chúng ta, trong đó có cả những yếu tố mà ta không thể kiểm soát.

Sự thật là trong cuộc sống, chúng ta không thể kiểm soát được hoàn cảnh bên ngoài. Tuy nhiên, trong mọi thời điểm, tâm ta luôn nắm quyền quyết định mình sẽ là người thế nào cũng như lựa chọn thái độ phản ứng. Thoạt nghe thì thật đơn giản, vậy tại sao nhân loại cứ mãi trăn trở về hạnh phúc? Tại sao những triết gia vĩ đại lại dành cả cuộc đời để tìm hiểu và chiêm nghiệm về điều này? Tâm ta vô cùng phức tạp và ẩn chứa những sức mạnh không ngờ; nhưng cũng chính nguồn năng lượng ấy rất dễ bị lầm đường và trở nên vị kỷ. Bởi thế, chúng ta cần quan tâm đến các phương pháp giúp trưởng dưỡng tâm. Nếu bạn biết chăm sóc, cây hạnh phúc sẽ đâm chồi nảy lộc, các cành nhánh sẽ dần vươn xa, đơm hoa kết trái, cho ta quả ngọt. Ngược lại, nếu ta không biết chăm sóc đúng cách, cây kia sẽ không thể nào phát triển và chúng ta sẽ tốn công nhọc sức mà không được hưởng chút kết quả nào. 

Khi biết dành thời gian để nhìn lại bản thân, để suy ngẫm quán chiếu về hoàn cảnh của mình và chúng sinh khác trên thế giới này, chúng ta sẽ bắt đầu hiểu được phương trình đơn giản của hạnh phúc: Hạnh phúc thực sự đến từ bên trong, nó được nhân lên khi chúng ta sẻ chia. Hạnh phúc chính là lựa chọn của mỗi cá nhân và là con đường giản dị nhất để chúng ta trở thành người mình hằng mong muốn. Chỉ khi đó, chúng ta mới không lãng phí thời gian âu lo mà sẽ tập trung vào những việc làm tốt đẹp mang lại lợi ích cho mọi người. Thời gian và nguồn năng lượng của chúng ta sẽ được rộng mở trong khi chúng ta càng thêm ý thức về sự quý giá của đời sống làm người. Đó là trải nghiệm về sự hòa hợp, thấu hiểu chính mình và quan tâm chia sẻ vô điều kiện tới mọi hữu tình.

Thanh tịnh và giản đơn là đôi cánh giúp tâm hồn thăng hoa. 

~ Đức Phật

Hạnh phúc là sự cân bằng của cả hai yếu tố: cảm giác vui sướng (có thể thay đổi tùy theo tâm trạng) và mức độ hài lòng (là sự mãn nguyện mà qua đó ta đánh giá ý nghĩa cuộc đời). Chúng ta rất dễ bị mắc lừa khi đồng nhất hạnh phúc với những niềm vui thoáng qua mà quên trưởng dưỡng hạnh phúc đích thực từ bên trong. Hạnh phúc đó sẽ quyết định chúng ta cảm nhận về cuộc sống và bản thân như thế nào.  

Con người tiêu pha năng lượng cho những thú vui nhất thời để sau đó phải chịu khổ đau. Chúng ta ăn uống chỉ vì khoái khẩu mà chẳng dè chừng hậu quả của chế độ ăn đối với sức khỏe. Chúng ta cũng dành quá nhiều thời gian cho muộn phiền ,tiếc nuối, lo lắng mắc mớ trong tâm vì những gì không đáng có. Đó là cách chúng ta tìm kiếm những giải pháp “hạnh phúc” tạm bợ, những thú vui ngắn ngủi như liều thuốc giảm đau trong chốc lát. 

Hạnh phúc đích thực và miên viễn không dễ nắm bắt và chính là con đường khám phá tự tính tâm mình. Đó không phải thứ hạnh phúc giả tạm đến từ việc được thưởng thức một món ăn ngon hay xem một bộ phim hay. Không dễ gì để ta định nghĩa nó và thường thì khái niệm hạnh phúc có thể thay đổi và phát triển trong suốt cuộc đời. Chúng ta không thể đóng khung hay chiếm hữu hạnh phúc, cố gắng làm việc này cuối cùng sẽ chỉ dẫn đến hủy hoại nó. Nhưng chúng ta có thể tìm cách để thấu hiểu hạnh phúc và nhận ra rằng hạnh phúc thực sự là một người bạn chứ không phải kẻ xa lạ. Hạnh phúc không phải thứ chúng ta tìm kiếm không ngừng, rượt đuổi khắp nơi, những mục tiêu và kỳ vọng. Thật ra, điều chúng ta cần làm là đem ánh sáng của tâm soi rọi những gì vốn dĩ vẫn luôn hiện hữu trong tim ta, và hiểu ra một điều đơn giản rằng chúng ta cần cho phép mình được hạnh phúc.

Hạnh phúc là một cảm giác trong lành, sảng khoái và tươi mới. Đó là khi ta cảm nhận được sự rộng mở khoáng đạt trong tâm chứ không dính mắc vào vọng tưởng và những lăng xăng động niệm không ngừng. Thay vào đó, chúng ta nâng niu và tận hưởng khoảng hở ấy. Chúng ta không cố lấp đầy tâm với những thứ vô nghĩa không cần thiết mà để tâm tự nhiên an trú trong hiện tại. Bằng việc áp dụng phương pháp sống tỉnh thức, chúng ta có thể nới rộng thêm khoảng hở giữa hai ý nghĩ, giữa những niệm khởi của mình một cách dễ dàng hơn. Không những thế, chúng ta nhận biết rõ những xúc tình phiền não khi chúng vừa hiện khởi để từ đó có thể nhanh chóng đối trị thay vì liên tục đè nén hay trốn chạy cho đến khi những xúc tình tiêu cực ấy trở thành vết thương hằn sâu trong tâm ta.

Quan trọng là bạn cần trải qua tất cả những điều này và thực sự trải nghiệm cuộc sống, từ đó bạn có thể trưởng dưỡng khả năng sống tỉnh thức để nhận ra sự khác biệt giữa thứ “hạnh phúc” giả tạm luôn dày vò thiêu đốt bạn và những khoảnh khắc của hạnh phúc gắn kết sâu xa. Hạnh phúc ấy là một tình yêu sâu sắc, một sự thấu hiểu từ bên trong, một điều gì đó không thể đo lường và phá hủy. Hạnh phúc nội tâm của bạn vốn luôn hiện hữu, chỉ có điều bạn phải tự mình khám phá. Sự hiện diện của hạnh phúc khiến bạn hoàn toàn an tâm, hoàn toàn vô úy cho dù không phải lúc nào bạn cũng cảm nhận được nó một cách trực tiếp. Và bạn sẽ luôn tin tưởng chính mình cũng như luôn nương tựa vào hạnh phúc đích thực này trong từng ngày của cuộc sống nhiệm màu. 

(Trích từ ấn phẩm "Hạnh phúc tại tâm"

Tác giả Đức Pháp Vương Gyalwang Drukpa

Drukpa Việt Nam biên dịch và phát hành)

Mời các bạn đón đọc bài tiếp theo: Những rào cản đối với hạnh phúc

Đọc lại bài trước ấn vào đây.