An trú trong hiện tại

Các bạn đang đọc bài 16 trong cuốn sách Hạnh phúc tại tâm

Ba cõi phù du mây thu bay

Sinh tử khác nào vũ điệu say

Chúng sinh mạng mỏng như chớp lóe

Trôi nhanh như thác đổ non ghềnh.

~ KINH PHỔ DIỆU

Khi quán chiếu suy ngẫm về bản chất vô thường của cuộc sống, chúng ta sẽ cởi mở hơn và sẵn sàng nhìn thế giới bằng cách nhìn hoàn toàn mới mẻ. Chúng ta trân quý và hân hưởng cuộc sống trong từng chi tiết nhỏ nhiệm. Thái độ sống mới này khiến ta giảm kiêu ngạo, bớt ích kỷ hẹp hòi và trở nên khiêm nhường hơn vì ta đã thấu hiểu rằng bất cứ chuyện gì cũng có thể xảy ra.

Khi an trú trong hiện tại, chúng ta trải nghiệm cảm giác tự do hoàn toàn mới mẻ, mọi lo âu về những bất trắc, vô thường sẽ tan biến một cách tự nhiên. Chúng ta cần trưởng dưỡng tâm tỉnh giác và chính niệm để biết trân quý hiện tại, sống trọn vẹn hôm nay thay vì tiếc nuối quá khứ hay vọng tưởng tương lai. 

Chúng ta đều là siêu nhân 

Jonathan đã nỗ lực biến một trong những giây phút đen tối nhất đời mình thành trải nghiệm tích cực để khám phá nguồn sáng tươi đẹp của cuộc sống:

Tôi là người thích phiêu lưu mạo hiểm. Ngay từ nhỏ, tôi luôn ao ước được du ngoạn khắp thế giới và sống ở những vùng đất lạ, khát khao được trải nghiệm khám phá những điều mới mẻ dường như đã bén rễ trong tâm hồn tôi. Chính niềm say mê này đã đưa tôi đến châu Phi năm 18 tuổi, sau một hành trình dài qua mười một quốc gia nơi tôi được gặp gỡ những con người tuyệt vời nhất. Tôi thấy mình thật may mắn khi có thể tự lựa chọn con đường của mình và đó thực sự là đặc ân lớn mà cuộc sống đã dành cho tôi. Thực ra, vào thời điểm ấy, tôi chưa nhận thức hết được ý nghĩa của điều này, mà chỉ cảm giác mơ hồ rằng dường như không phải ai cũng có quyền lựa chọn đó.

Mười hai năm sau, tôi bị chẩn đoán nhiễm virus HIV. Lúc đó, tôi bỗng cảm thấy bị tước đoạt hoàn toàn quyền lựa chọn cho chính mình - điều mà tôi từng tin là chìa khóa dẫn tới hạnh phúc. Nhưng chính việc phải đối diện và chấp nhận sự thật phũ phàng về cái chết đã giúp tôi bắt đầu thực sự sống, thực sự trân quý từng phút giây được sống, hân hưởng từng cuộc hội ngộ, dù vui hay buồn, và tìm thấy niềm vui cả trong những điều nhỏ bé nhất.

Từ khi tôi biết chấp nhận, bản án tử hình ấy đã trở thành ngọn đèn soi sáng mang lại trí tuệ hiểu biết và bao điều tích cực cho cuộc đời tôi. Cuộc sống đôi khi có những biến cố hay tai ương bất ngờ ập đến, nó khiến bạn cảm thấy như cả thế giới sụp đổ, cũng như khoảnh khắc tôi biết tin mình nhiễm HIV vậy. Nhưng rồi, bạn sẽ nhận ra cuộc sống chưa hề kết thúc.

Khi còn là một cậu bé, tôi luôn mơ ước trở thành siêu nhân, có năng lực và sức mạnh phi thường để cứu giúp mọi người. Giờ đây tôi nhận ra rằng tất cả chúng ta đều là siêu nhân. Chúng ta có quyền quyết định và lựa chọn cho chính mình, chúng ta có khả năng thay đổi cách nghĩ cách nhìn của bản thân và của cả những người khác. Mặc dù không phải lúc nào cũng có thể thay đổi được hoàn cảnh và thế giới xung quanh, nhưng chúng ta có thể thay đổi cách sống và đem lại hạnh phúc cho chính mình.

~ Jonathan

Trở về hiện tại

Một hạt mưa nhỏ bé cũng khiến cây cỏ thêm sắc xanh tươi. Suy nghĩ lạc quan giúp cuộc đời thêm tươi sáng. Thật may mắn nếu ta biết sống trong hiện tại, chẳng tiếc nuối quá khứ và luôn nhận ra điều tích cực trong mọi hoàn cảnh cuộc đời. Đừng quẩn quanh trong đông giá khi trời đã sang xuân. 

~ HENRY DAVID THOREAU

Tại sao chúng ta luôn bị quá khứ ám ảnh? Tại sao ta cứ dai dẳng đeo bám vào hận thù và đau buồn đã qua, để những xúc tình đó ràng buộc, lấn át tâm mình?

Một câu chuyện Phật giáo kể rằng vị tu sĩ nọ đi cùng một người bạn. Đến đoạn đường bùn lầy rất khó đi, họ gặp một người phụ nữ đang mắc kẹt bên kia đường, không sao qua được. Thấy vậy, vị tu sĩ quyết định giúp đỡ, cõng cô vượt qua đoạn đường lầy lội và cô gái cảm kích vô cùng. Rất lâu sau, thấy người bạn đồng hành tỏ ra hết sức khó chịu, vị tu sĩ liền hỏi điều gì đã khiến anh bạn phiền lòng. Người bạn trả lời rằng anh rất bất bình vì địa vị của một người xuất gia không cho phép vị tu sĩ cõng phụ nữ như vậy. Đó thực sự là điều không nên làm. Vị tăng mỉm cười nhìn bạn và nói rằng: “Này sư huynh, ta đã để cô gái ấy lại bên đường từ rất lâu rồi, cớ sao anh còn mang theo đến giờ?”

Chúng ta thường lưu giữ trong tâm quá nhiều chuyện đã qua và không cần thiết. Mọi suy nghĩ về quá khứ hay tương lai đều chỉ là vọng tưởng, là mộng huyễn không thực. Dù vậy, giống như khi ngủ mơ, ta chẳng hề biết mình đang mơ mà cứ ngỡ những cảnh trong mơ là hoàn toàn có thật. 

Hồi nhỏ, mỗi khi có chuyện gì đó xảy ra khiến mình không hài lòng, chúng ta thường tưởng tượng đến một ngày mai tươi sáng hơn. Giờ đây, khi đã trưởng thành, chúng ta rèn luyện để tâm ngừng vọng tưởng trôi dạt về quá khứ hay nắm bắt tương lai bằng cách thực hành thiền định và chính niệm. Học ngồi tĩnh tại và tập trung vào hơi thở có thể giúp chúng ta trưởng dưỡng niềm an lạc nội tâm sâu lắng ngay trong phút giây hiện tại.

Giống như nhiều người, bạn có thể cho rằng mình từng có một tuổi thơ bất hạnh. Nhưng cho dù đó là sự thật thì nó cũng đã qua rồi. Giờ đây bạn đã trưởng thành, có học vấn và tự bước đi trên con đường của mình, bạn cần suy ngẫm và tự hỏi bản thân: “Đâu là hạnh phúc đích thực?”. Hạnh phúc chân thật sẽ được hiển lộ khi tâm bạn lắng xuống, tĩnh tại. Nguồn hạnh phúc ấy có thể bị che lấp bởi vô số điều tiêu cực vô minh trong quá khứ, nhưng chúng chỉ là những thứ giả tạo hời hợt, những lăng xăng tạp loạn bề mặt, tựa như viên đá ném xuống làm xao động hồ nước mà thôi. Giờ đây, hãy để mặt nước tĩnh lặng trở lại và khi đó, bạn có thể nhìn thấu tận đáy hồ, nơi bạn phát hiện một bảo báu vô giá - đó chính là tự tính tâm, là hạnh phúc trong tâm bạn, vốn luôn chân thật, tịnh tĩnh và vô nhiễm cho dù bất cứ điều gì xảy ra.

Hãy viết nên câu chuyện cuộc đời bạn 

Những hằn học, oán giận khi không được buông bỏ có thể tích tụ lại thành những khối u ác tính hoặc kết sử phiền não trong góc khuất tâm hồn. Bạn là người duy nhất có toàn quyền lựa chọn hoặc để bệnh tật ngày thêm trầm trọng hoặc chuyển hóa nó. 

Bây giờ là lúc bạn cần quên đi những muộn phiền quá khứ. Hãy buông bỏ chúng để viết nên một chương mới trong câu chuyện cuộc đời mình. Mỗi sớm mai thức giấc bạn đều có cơ hội cho một khởi đầu tươi mới và hoàn toàn tự do hân hưởng hạnh phúc nếu muốn. Đã đến lúc phải hành động, đừng trì hoãn vì bất kỳ lý do gì!

Điều quan trọng là bạn cần nhận ra hạnh phúc vốn luôn hiện hữu ngay bên mình. Hạnh phúc là tinh túy của chính bạn, cho dù bất cứ điều gì xảy ra, bạn luôn có thể tìm về nguồn sức mạnh nội tâm và tự tin vào chính mình. Tôi tin rằng bạn sẽ cảm nhận được điều đó khi thực sự lắng nghe trái tim mách bảo. Thiền định là một trong những phương pháp giúp tâm lắng đọng, nhờ đó, ta có thể lắng nghe nội tâm nhiệm màu.

Thi thoảng, chúng ta cũng cảm nhận được hạnh phúc nhưng trải nghiệm đó chỉ thoáng qua giây lát rồi lập tức bị che khuất bởi lớp lớp vọng tưởng chất chồng, tích tụ qua năm tháng. Tất nhiên, những lớp vỏ ấy không dễ dàng tan biến, nhưng nếu bạn nỗ lực nhìn xuyên qua bản chất của chúng, đó sẽ là bước khởi đầu tốt đẹp đưa bạn dần quay về tự tính tâm. Chính vì vậy, chúng ta nên dành thời gian suy ngẫm quán chiếu và thắp sáng nguồn cảm hứng và động cơ tích cực. Dù muốn trải nghiệm tự tính tâm hay hạnh phúc chân thật vững bền, bước đầu tiên bạn cần là thực hành chú tâm và tỉnh thức.

Khi sống tỉnh thức, bạn sẽ dễ dàng tìm ra ý nghĩa cuộc đời

Nhiều người chỉ xem thiền như một công cụ giúp tâm thư giãn lắng dịu. Đó hiển nhiên là một lợi ích nhưng nếu thiền chỉ giúp tâm an bình thì điều này sẽ nhanh chóng tan biến khi hết thời thiền định, và như vậy việc thực hành thiền định sẽ có ít tác động tích cực đến đời sống thường nhật. Ngoài ra, chúng ta sẽ chỉ gắn trạng thái tâm an tĩnh với việc thực hành thiền và hạnh phúc sẽ trở nên xa rời đời sống.

 Vì thế, thiền cần được hiểu không chỉ là một phương pháp thực hành đem lại sự tĩnh tâm, mà còn là cách để chúng ta trưởng dưỡng tâm tỉnh giác và nhận thức rõ hơn về bản thân mình. Theo đó, bạn có thể đưa thiền vào cuộc sống thường nhật, thay vì xem nó như một thứ tách biệt. Khi bạn ăn sáng, hãy ăn trong chính niệm, khi đang uống trà hay trò chuyện với bạn bè, hãy chú tâm và cảm nhận sự thay đổi trong cơ thể và từng giác quan của mình. Đừng vội vã chỉ trích hay phán xét khi bạn thấy bản thân còn hành xử không đúng với điều mình muốn. Hãy chỉ đơn giản tập nhận biết từng suy nghĩ, lời nói và hành động của mình. Việc biết sống tỉnh thức như vậy không những giúp bạn thêm trân quý cuộc sống và các mối quan hệ mà còn giúp bạn khám phá ý nghĩa sâu sắc của cuộc đời. Khi đó, những muộn phiền, thất vọng sẽ tự khắc tan biến.

Lái xe trong chính niệm

Cô Carol chuyển đến sống ở Kathmandu và chính những con đường hỗn độn của thành phố này đã cho cô một bài học về sự chú tâm:

Vài năm trước đây, tôi lái xe cũng như bao người dân Úc khác. Đường xá ở Úc rộng rãi và thông thoáng, nhưng mọi người lại thiếu kiên nhẫn, lúc nào cũng vội vã, luôn  tìm cách vượt lên trước, và khó chịu với những người lái xe chậm, như thể ngoại trừ bạn ra, chẳng ai biết lái xe vậy! Đến khi nghỉ hưu, vợ chồng tôi mua một chiếc caravan (xe kéo nhà lưu động cỡ lớn), và bỗng nhiên, thói quen lái xe của tôi hoàn toàn thay đổi. Tôi phải đi chậm hẳn lại vì chiếc xe quá lớn không thể đi nhanh hơn! Thế là tôi có thể ngồi ngả lưng, và lần đầu tiên tôi cảm thấy thư giãn thoải mái trên ghế lái xe. Tôi không còn chen lấn và lo lắng về những tài xế đang bực bội ở phía sau và có thể tận hưởng quãng thời gian lái xe, đồng thời, tôi cũng cầu nguyện họ không cảm thấy bực tức nữa.

Khi đi chậm lại, tôi chợt nhận ra rằng chúng ta chỉ có thể quán sát được tâm mình nếu biết thong thả lại một chút. 

Thế rồi, cách đây một vài năm, chúng tôi đã chuyển đến Kathmandu, một thành phố náo nhiệt ồn ào ở châu Á, nơi mà mới thoạt nhìn những dòng xe cộ hỗn loạn ở đây sẽ khiến bạn chóng mặt, nhưng rồi, nếu quan sát kỹ hơn, bạn nhận ra rằng mình nên tôn trọng sự hỗn độn ấy. Dường như những người lái xe ở đây đều cảm thấy họ có quyền thích đi kiểu gì thì đi. Bạn không thể nhường đường cho mọi người nếu không muốn dừng xe ở đó cả ngày, mặc dù vậy, mỗi ngày lái xe lại là một bài học về sự kiên nhẫn. Tôi vẫn nhớ ngày tôi đã đâm nhẹ vào đuôi một chiếc xe khác. Lúc ấy, tôi đang di chuyển từ đường cao tốc bốn làn xe sang một con đường nhỏ với hai làn. Cứ mỗi lần cố gắng nhích xe lên một chút thì tôi lại bị một xe khác chen lên trước. Tôi có cảm giác mình sẽ bị mắc kẹt trên đường cao tốc này cả ngày, và khi sự tức giận lên đến đỉnh điểm, tôi tự nhủ “Lần này thì đến lượt mình”, “Thật là quá đáng”. Tôi nhấn ga để chen lên và đâm ngay phải đuôi chiếc xe phía trước. Mặc dù chỉ làm vỡ một chiếc đèn hậu, nhưng ở thành phố này, nó đồng nghĩa với việc mất thêm vài tiếng đồng hồ đợi cảnh sát đến xử lý và phải thương lượng với chủ xe nếu bạn không muốn chi khoản tiền cao ngất ngưởng mà người ta đòi để trả cho việc sửa chữa lặt vặt đó.

Tôi mừng vì đã cương quyết không để họ ép trả khoản chi phí vô lý cho việc sửa chữa, nhưng sự cố này là một bài học nhớ đời với tôi về tầm quan trọng của lòng kiên nhẫn cả lúc lái xe và khi phải gặp phải một tình huống khó khăn. Khi mới đến thành phố này, tôi đã dành 6 tháng đầu chỉ đi taxi của một tài xế rất tốt và cố gắng quan sát mọi thứ cũng như để ý phản ứng ban đầu của mình mỗi lần xe suýt bị va chạm. Dần dần tôi đã học cách giữ bình tĩnh hơn. Mặc dù vẫn chưa hết hẳn cảm giác sợ nhưng tôi không còn nhảy dựng lên mỗi lần bị một chiếc xe máy từ đâu đó tạt ngang qua đầu xe mình.

~ Carol

Sống tỉnh thức để nhận ra mối tương duyên của vạn pháp

Liệu chúng ta có thể rèn luyện tâm để nhận diện được hạnh phúc vốn luôn hiện hữu và sống hạnh phúc hơn trong hiện tại?

Nếu muốn sống trọn vẹn trong khoảnh khắc hiện tại, bạn không thể mong chờ điều đó tự xảy ra như một phép màu. Bạn phải nỗ lực rèn luyện và trưởng dưỡng tâm mình, bởi vì tâm ta cũng như một chú ngựa hoang, chúng ta không thể bỏ mặc mà phải điều phục, thuần dưỡng nó.

Ở khía cạnh này, chư tăng ni là những người vô cùng may mắn vì chúng tôi được dạy thiền từ khi rất trẻ. Nhưng thiền không chỉ đơn giản là ngồi trong sơn động, cầu nguyện và không phải gánh vác bất kỳ trách nhiệm thế gian nào. Thực ra, tôi chịu trọng trách đứng đầu hàng trăm tự viện, ni viện và trường học trong khu vực Himalaya, và phải chăm lo đời sống cho chư tăng, ni, đệ tử cũng như nhiều công việc Phật sự khác. Nhưng những pháp thực hành rèn luyện tâm mà tôi được truyền dạy trong nhiều năm, và giờ đây có dịp chia sẻ với mọi người, cùng với những trải nghiệm thực tế giúp tôi hiểu rằng lo lắng hay tiếc nuối chỉ là vô ích và ngay cả khi chúng ta cần chuẩn bị cho tương lai cũng như rút ra bài học từ quá khứ, hiện tại mới là điều quan trọng nhất.

Sống trong hiện tại không có nghĩa là từ bỏ trách nhiệm, ngược lại, chúng ta sẽ tập trung nhiều hơn vào những việc cần làm thay vì lãng phí thời gian và năng lượng quý báu để suy tư về những điều đã qua hoặc lo lắng cho những gì chưa tới. Khi bám chấp quá nhiều vào quá khứ hay tương lai, chúng ta sẽ đi lạc khỏi dòng chảy và nhịp điệu tự nhiên của cuộc sống, và vì thế có thể bỏ lỡ những cơ hội ngay trong hiện tại.

Ví dụ, tôi đang đứng trên phố và muốn hút một điếu thuốc. Tôi bóc vỏ bao vứt ra đường rồi thản nhiên hút thuốc mà không hề ý thức được việc mình làm. Đó chỉ là một thói quen tôi làm một cách vô ý thức, không mảy may suy nghĩ quan tâm đến hậu quả hành động. Chừng nào còn thèm thuốc, tôi chẳng quan tâm đến bất cứ điều gì khác. Và bi kịch nằm ở chỗ tôi không hề quan tâm. Nếu không ý thức những gì đang diễn ra trong cuộc sống của mình thì điều gì mới đáng để ta lưu tâm? Làm sao húng ta biết quan tâm chia sẻ? Nếu suy nghĩ kỹ về điều tưởng như nhỏ nhặt là hành động xả rác, bạn sẽ thấy đó là một hành động rất đáng lên án, nó hủy hoại vẻ đẹp, sức khỏe và sự trong lành của môi trường. 

Điều này lý giải tại sao chúng ta cần luôn học hỏi, trau dồi bản thân để có thể nhận thức rằng mọi hành động của mình đều mang lại hậu quả, mọi việc chúng ta làm đều có một ý nghĩa. Có người cho rằng cứ làm ngơ thì sẽ bớt đau đầu, họ biện minh rằng trong xã hội vẫn có khối người vô tâm nhưng vẫn “hạnh phúc” trong sự thờ ơ đó. Nhưng đối với tôi, thiếu hiểu biết hay cố tình không biết chắc chắn là một dạng khổ đau. Làm sao chúng ta có thể thiết lập những mối quan hệ sâu sắc và hòa nhập với thế giới xung quanh nếu cứ vô minh và hành xử thiếu hiểu biết. Như thế, làm thế nào ta có thể tìm thấy ý nghĩa cuộc sống và có được hạnh phúc trên cõi đời này?

Thân khoẻ mạnh, tâm an lạc

Bạn hãy trưởng dưỡng tâm cũng như chăm sóc cơ thể để để tâm và thân bổ trợ lẫn nhau. Tôi bắt đầu tập thiền từ năm tám tuổi và đã sớm hiểu những lợi ích to lớn mà thiền đem lại. Thiền giúp tôi sáng tỏ nhiều điều trong cuộc sống và có thể sống hòa hợp với suy nghĩ tình cảm và tự tính của mình, để từ đó, tâm không thêm rộng mở giúp tôi luôn thấy thoải mái an vui. Tuy nhiên, nguồn cảm hứng tiếp thêm cho tôi sức mạnh trong cuộc sống lại chính là quá trình biến tình yêu thương và lòng nhân ái thành hành động. 

Đã gần mười năm trôi qua từ khi tôi tổ chức chuyến bộ hành triều bái thánh địa Pad Yatra lần đầu tiên. Trong những chuyến đi ấy, chúng tôi đã gặp gỡ và giải thích cho những người dân làng cách phân biệt loại rác nào có khả năng tự phân hủy và loại nào sẽ gây ô nhiễm, khiến hủy hoại những dòng sông, con suối và núi rừng tươi đẹp của chúng ta. Dù chỉ là một hành động nhỏ bé trong thế giới rộng lớn này, nhưng nó cho tôi cơ hội biến tình yêu thương dành cho thế giới này thành hành động thiết thực, và điều này tiếp thêm cho tôi nguồn sức mạnh phi thường. Vì vậy, bên cạnh việc khám phá bản thân thông qua thiền định, chúng ta có thể rèn luyện tâm và nuôi dưỡng hạnh phúc trong hành động, khi chúng ta thực sự kết nối và hòa mình vào cuộc sống thay vì bó buộc mọi thứ trong tư duy chật hẹp của mình.

Hiểu sự khác biệt giữa đau khổ và phiền não

Nhờ biết cách để tâm lắng dịu, chỉ nhận biết mà không vội vã có phản ứng hay thành kiến với những cơn đau khi chúng tái phát mà anh Apil, một thành viên tham gia chuyến triều bái thánh địa tại Ấn Độ, đã có thể cảm nhận cơn bệnh khác đi:

Chuyến triều bái thánh địa cùng Đức Pháp Vương tại Ấn Độ mang lại cho tôi bao lợi lạc. Các sự kiện, bài pháp thoại và cả những suy ngẫm trong suốt chuyến đi này sẽ in sâu mãi trong tâm tôi. Từ đáy lòng mình, tôi xin tri ân mọi thành viên đã tham gia chuyến hành hương này. Đặc biệt, những lời dạy của Đức Pháp Vương về vạn pháp và tính không đã đọng lại sâu sắc trong tôi.

Bao năm qua, tôi đã phải đương đầu với nhiều bệnh tật. Dù không phải những căn bệnh hiểm nghèo, thậm chí là vặt vãnh đối với nhiều người, nhưng với cơ địa và tâm lý yếu đuối của mình, chúng lại khiến tôi mất ăn mất ngủ. Khi biết mình mắc bệnh, dường như toàn bộ cuộc sống của tôi đi xuống dốc theo. Tôi bị trầm chìm trong những suy nghĩ tiêu cực đến mức chẳng còn quan tâm đến bất cứ điều gì khác. Tôi đã phải sống trong tâm trạng này suốt nhiều năm trời ròng rã.

Vậy nên khi phải chống chọi với những cơn đau tái phát trong thời gian đang tham gia chuyến hành hương, thoạt đầu tôi gần như đã buông xuôi. Nhưng rồi tôi nhớ đến lời dạy của Đức Pháp Vương về hiện tướng của vạn pháp. Phải chăng chính tâm ngụy tạo đã thêu dệt ảo tưởng khiến bệnh tình tôi thêm trầm trọng? Điều gì sẽ xảy ra nếu tôi chấp nhận hoàn cảnh này và coi bệnh tật cũng chỉ là một hiện tướng mà tôi có thể nhìn từ các góc độ khác nhau thay vì chỉ phản ứng máy móc theo thói quen?

Kết quả của việc áp dụng liệu pháp này thật đáng kinh ngạc bởi lần đầu tiên trong đời tôi bị ốm mà lại không phiền não. Cơn bệnh đến rồi đi như thường lệ, nhưng lần này tôi đối diện nó một cách bình thản và tỉnh thức do đã phân biệt rõ ràng hiện tướng với trải nghiệm thực sự. Tôi mong áp dụng liệu pháp này trong mọi trải nghiệm khổ đau của mình.

~ Apil

Việc rèn luyện thân thể được khỏe mạnh, dẻo dai cũng giúp cho tinh thần chúng ta thêm mạnh mẽ. Cũng như chú chó nhỏ chỉ biết lăng xăng hù dọa, trong khi loài chó dữ lại yên lặng uy nghi, tâm an nhiên tự tại mạnh mẽ hơn rất nhiều so với tâm loạn động. Những xúc tình như sân giận, lời nói ác khẩu và hành động bạo lực đều chỉ là sự phô diễn sức mạnh giả tạo - giống như tiếng sủa của chú chó con. Sức mạnh đích thực đến từ sự điềm tĩnh, tự tại và khiêm nhường. Nó dựa trên một nền tảng tâm lý vững vàng, giúp bạn tự tin vào bản thân, không tìm cách đổ lỗi cho người khác và dám nhận trách nhiệm. Bạn thấu hiểu tâm chứa đựng những tiềm năng vô tận, và nhận ra rằng việc tận dụng nguồn năng lượng, sáng tạo và cảm hứng hướng tới hạnh phúc giác ngộ này hoàn toàn phụ thuộc vào nơi bạn.

Thực hành tập trung và chú tâm mang lại lợi ích cho cả tâm và thân. Khi tâm sao lãng, động cơ và hành động của bạn thường không nhất quán - bạn nghĩ một đằng làm một nẻo, thân bạn có mặt ở đây, nhưng tâm bạn đang trôi dạt nơi khác, ví dụ, bạn có thể vừa ăn cơm vừa nói chuyện với bạn bè trên Facebook hay xem bóng đá trên tivi.

Thử hình dung, những lúc mệt mỏi, bạn sẽ phản ứng ra sao trước những lời chỉ trích nơi công sở. Nếu cả thân và tâm bạn đều sảng khoái, chắc chắn bạn sẽ dễ dàng buông xả hơn nhiều.

Thân và tâm có mối quan hệ mật thiết. Tâm có thể giúp ta kiểm soát những tham muốn của thân. Chẳng hạn như khi bạn thèm một chiếc bánh thì điều duy nhất kiểm soát được cơn thèm này chính là ý chí của bạn. Các phương pháp rèn luyện tâm như thiền định và chính niệm có thể giúp chúng ta dịu đi cơn giận đang khiến mình đỏ mặt tía tai. Bạn có thể dừng lại và tự hỏi: lúc này mình muốn chuốc lấy sự bực mình hay lựa chọn sự thanh thản? Tương tự như vậy, mỗi khi tri ân cuộc sống, trân trọng những gì mình đang có và suy ngẫm về nguồn cảm hứng, động cơ và những dự tính tốt đẹp trong cuộc sống, chúng ta sẽ cảm thấy một nguồn năng lượng ấm áp đang lan tỏa khắp cơ thể.  

Lô-gíc đơn giản 

Cô Louisa đã nhận ra mối liên kết giữa thân và tâm trong công việc hàng ngày:

Tôi là một nhà trị liệu yoga. Trong một vài năm gần đây, kể từ khi bắt đầu nghiên cứu phương pháp trị liệu này, tôi đã học được nhiều cách thức giúp chăm sóc bản thân cũng như khách hàng của mình tốt hơn. Tôi cũng nhận thấy chúng ta phải không ngừng học hỏi và tuyệt đối không tự mãn bởi đây chính là nguyên nhân khiến ta trở nên lười biếng giải đãi. 

Mối liên hệ giữa thân và tâm cũng bộc lộ rõ trong công việc hàng ngày của tôi. Mỗi khi đau ốm, tôi thường tự hỏi mình đang nghĩ gì và cảm thấy thế nào. Đối với khách hàng của tôi cũng vậy, có thể họ bị đau đầu gối và muốn luyện tập một vài động tác giúp cải thiện tình hình, nhưng thật ra tâm ta đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình điều trị. Đó là tác nhân khiến cơn đau thêm trầm trọng hoặc có thể giúp quá trình phục hồi diễn ra nhanh chóng hơn.

Một điều quan trọng khác tôi đã ngộ ra, đó là việc rèn luyện và hoàn thiện bản thân mình cũng có thể giúp ích cho người khác. Trước đây, tôi từng là một kiến trúc sư, một công việc đáng mơ ước với nhiều người nhưng lại không phù hợp với tôi. Vì thế tôi đã từ bỏ sự nghiệp đầy triển vọng và mức lương hấp dẫn để bắt đầu lại từ đầu với nghề giáo viên dạy yoga và sau đó là yoga trị liệu. Hãy làm những công việc bạn yêu thích; đừng lãng phí một phút giây nào.

Nghe có vẻ mọi thứ đều tốt đẹp nhưng thật ra tôi vẫn còn non kém lắm! Có một lần, tôi tham gia một khóa chuyên tu và ở chung trong một căn phòng lớn cùng với nhiều phụ nữ đến từ các quốc gia khác nhau. Hàng ngày, chúng tôi dậy lúc 5 giờ sáng để tham dự khóa lễ buổi sáng, nghe giảng pháp cả ngày, rồi lại tham gia khóa lễ buổi tối có khi kéo dài đến bốn, năm tiếng đồng hồ. Lịch tu tập này làm tôi mệt mỏi. Vậy mà một số người ở cùng phòng lại thức khuya nói chuyện ồn ào cả đêm làm tôi không ngủ nổi. Do khác biệt ngôn ngữ tôi không hiểu họ nói gì, và thành thật mà nói lúc đó vì mất ngủ nên tôi vô cùng khó chịu. Đêm đó, tôi gần như không giữ nỗi bình tĩnh nên đã phải ra ngoài đi dạo một chút để hạ nhiệt. Khi quay về và đã bình tĩnh hơn, tôi mới hiểu chuyện gì đang diễn ra. Một phụ nữ cùng phòng tôi bị viêm phổi khá nặng và tiếng động đã đánh thức tôi là tiếng những người bạn của cô ấy cố gắng làm dịu cơn co thắt bằng cách mát xa cho cô. Tôi cảm thấy rất áy náy vì trước đó đã có những ý nghĩ tiêu cực và ánh nhìn thiếu thiện cảm với người phụ nữ tội nghiệp ấy. Ngày hôm sau, tôi đã tìm gặp và mỉm cười thân thiện với cô. 

~ Louisa

Ngày nay, nhiều người ngày càng nhận thức rõ hơn về mối tương quan chặt chẽ giữa sức khỏe và hạnh phúc, giữa thân và tâm. Cơ thể khỏe mạnh thì tinh thần sảng khoái và ngược lại. Nhưng chúng ta cần nhìn vấn đề sâu hơn để nhận ra mối quan hệ nhân duyên mật thiết giữa sức khỏe con người và môi trường sống. Tâm cần sự trợ giúp của thân, trong khi để khỏe mạnh, thân thể lại cần một môi trường sống lành mạnh, trong sạch và không ô nhiễm.

Chúng ta cần biết nếu không quan tâm bảo vệ môi trường, ta sẽ không có một cơ thể khỏe mạnh để kết nối với tâm hồn và trải nghiệm hạnh phúc đích thực. Tâm an lạc là tâm lành mạnh trong một cơ thể khỏe mạnh, sẽ có được nếu mọi yếu tố quanh ta đều lành mạnh, hay nói cách khác là nếu môi trường sống trên Trái đất không bị tàn phá, hủy hoại bởi những nhiễm ô và hành vi vô ý thức của loài người. Khi cây cối xanh tươi, chúng ta có nguồn oxy dồi dào; ở đâu có nước sạch, ở đó có sự sống. Tất cả những điều này đều phụ thuộc vào cách sống và hành động mỗi ngày của chúng ta.

Rèn luyện lối sống thân thiện với môi trường là điều không thể thiếu trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống và gây dựng hạnh phúc. Đối với tôi, người có trí tuệ và hạnh phúc là người không ích kỷ, biết quan tâm đến sức khỏe, hạnh phúc của các thế hệ tương lai.

Đây không phải một triết lý cao siêu mà chỉ là một cách nhìn đơn giản song lại thường bị lãng quên. Nếu không quyết tâm thay đổi lối sống của mình chỉ vì muốn an phận thì không có pháp thiền nào trên thế gian có thể giúp ta hạnh phúc hơn. Chúng ta nói thì hay nhưng lại không giỏi biến các ý tưởng của mình thành hành động. Tôi nghĩ rằng, khi hành động, chúng ta sẽ nhận ra vẻ đẹp cuộc sống qua việc trải nghiệm những phẩm chất tích cực trước đây mình chưa từng biết.

Cho “bận rộn” tạm nghỉ giải lao

Biết bao người bỏ lỡ cơ hội do không biết dừng lại để hân hưởng hạnh phúc. 

~ WILLIAM FEATHER

Giống như các bạn, tôi luôn tất bật ngược xuôi với rất nhiều chương trình, hết hoạt động này đến hoạt động khác, thật khó có thời gian để ngồi tĩnh lặng và tiếp cận tâm mình. Khi ấy, tôi luôn cố gắng tự nhắc nhở: “Hãy sáng suốt và tỉnh thức. Hãy thư giãn và để mọi việc diễn ra thật tự nhiên.”

Đôi khi, tôi tự kéo mình ra khỏi những bạn rộn triền miên ấy và thưởng cho mình một buổi dạo bộ hay chuyến du ngoạn bằng tàu hỏa (tôi đặc biệt thích đi tàu hỏa ở Ấn Độ). Thi thoảng, nghỉ xả hơi và thư giãn một chút sẽ có lợi cho bạn. Tâm ta quyết định việc chúng ta cảm thấy thế nào, có được an vui hay bất ổn. Đối với tôi, một trong những bí kíp để luôn được an vui tự tại trong thế giới hỗn loạn này là sự kết nối mật thiết với thiên nhiên. Dù có bận rộn với công việc thế gian đến thế nào, ta vẫn cần nhắc nhở mình giữ tâm sáng suốt và tỉnh thức.

Bất kể ở đâu hay trong hoàn cảnh nào, sự sáng suốt và tỉnh thức, niềm trân trọng tri ân Mẹ Thiên Nhiên cũng như hân hưởng những gì mà thiên nhiên đem lại sẽ mang nhiều ý nghĩa cho cuộc sống, giúp chúng ta tạo nên mối liên hệ sâu sắc, bền vững hơn với môi trường và những chúng sinh quanh mình. Điều đó cũng ngăn bản ngã thôi không đòi hỏi quá nhiều ở thiên nhiên. Chúng ta biết rằng sự lạm dụng và hủy hoại thiên nhiên là nguyên nhân khiến gia tăng thiên tai thảm họa ở khắp nơi trên trái đất này.

Dạo bộ hay thay đổi không khí một chút sẽ vô cùng hữu ích vì điều đó giúp chúng ta lấy lại thăng bằng và trở về với sự tĩnh tại nội tâm. Nếu biết dành cho bản thân một chút thời gian thư giãn, chúng ta có thể thấy mọi việc rõ ràng và đỡ nghiêm trọng hơn. Chúng ta có thể cân bằng trở lại và nhận ra mình không nhất thiết lúc nào cũng phải theo đuổi một cuộc sống bận rộn. Thay vào đó, chúng ta tận hưởng sự thanh bình trong từng khoảnh khắc. 

Thiên nhiên có cách riêng giúp chúng ta trở nên thành thật. Chỉ đơn giản như khi chúng ta bước đi từng bước trên mặt đất, một không gian bao la dường như mở ra và chúng ta tìm lại được mối liên hệ đã mất. Khi để chân trần chạm đất, chúng ta kết nối trực tiếp với Đất Mẹ và rồi bắt đầu biết trân trọng, sống tỉnh thức và quan tâm hơn. Điều đó cũng giúp ta thoát khỏi ngụy tạo cùng những điều vô nghĩa lăng xăng tạp loạn. Mẹ Thiên Nhiên là cội nguồn nương tựa, là mái nhà chung của cả nhân loại. Khi biết quan tâm chăm sóc thiên nhiên nhiều hơn, chúng ta bắt đầu quan tâm đúng đắn hơn đến bản thân mình. Đây là thời điểm phù hợp để cùng sánh bước lên đường trở về với Mẹ Thiên nhiên!

Hạnh phúc giản đơn

Bạn không cần giữ lại trong tâm những cảm giác khó chịu phiền toái. Khi thấy mình mệt mỏi vì thiếu thời gian, bực bội vì những chuyện không vui xảy ra hay lo lắng bồn chồn cho sự kiện sắp tới, hãy nhớ rằng mình luôn có lựa chọn cho một cuộc sống dễ chịu hơn. Mặc dù mọi cảm xúc đều là “người thầy” tốt nhưng bạn không cần lưu giữ chúng trong suốt cuộc đời. Tại sao bạn phải bám chấp vào những nguyên nhân khổ đau trong quá khứ khi chúng không còn có ý nghĩa với hiện tại? Chúng ta cần can đảm buông bỏ khổ đau nếu không muốn chúng trở thành một thói quen hay nhu cầu sinh tồn của mình. Thay vì mở rộng tâm để đón nhận những cơ hội hạnh phúc tốt đẹp, bạn lại tự chon vùi mình trong những thành trì bản ngã.  

Khi quan tâm đến từng chi tiết nhỏ nhiệm của cuộc sống, bạn sẽ nhận ra vẻ đẹp của những tia sáng xuất hiện trên bầu trời lúc bình minh hay hương vị thơm ngon của ngụm trà đầu tiên trong ngày. Những chi tiết này sẽ giúp bạn thấy được hạnh phúc sẵn có tại tâm mà không cần đến những hành động to tát hay bất kỳ một điều kiện nào. Tôi luyện sự tỉnh giác để ý thức về từng chi tiết của đời sống chính là một trong nhiều lý do khiến chúng tôi thực hiện các chuyến hành hương triều bái thánh địa Pad Yatra, vì trong quá trình này, tâm ta trở nên quen thuộc, gần gũi với những chi tiết nhỏ, chẳng hạn như một bát cơm nóng hay một tấm nệm để ngủ qua đêm trên hành trình. Khi đó, những thứ đơn giản này trở thành những tiện nghi xa xỉ mà thật may mắn chúng ta mới có được.

Hạnh phúc là một thùng nước nóng 

Đối với cô Suzette, những trải nghiệm rất thông thường trong đợt chuyên tu là yếu tố hoàn hảo nhất nhắc nhở chúng ta biết trân trọng mọi thứ mình đang có:

Khi thăm Tự viện Núi Druk Amitabha, tôi rất kinh ngạc khi biết công sức mọi người bỏ ra để cung cấp nước nóng cho các vị khách trọ. Họ đun những nồi nước lớn và múc cho chúng tôi cả thùng đầy với một chiếc ca. Một chị bạn đồng tu nói nếu cẩn thận thì ba người có thể được tắm nước nóng “vòi hoa sen” chỉ với một thùng nước đầy. Và điều kỳ lạ là tôi chưa bao giờ trân trọng bất cứ lần tắm gội nào khác bằng việc được tắm bằng những thùng nước nóng này vì tôi biết rõ nước mình đang tắm đến từ đâu. Cảm giác được tắm rửa sạch sẽ bằng một thùng nước ấm xách lên qua nhiều bậc thang rõ ràng là niềm hạnh phúc tri ân khôn tả. 

~ Suzette

Nếu có thể, bạn hãy tạo cho bản thân cơ hội để ý đến những chi tiết trong cuộc sống. Một ngày kia, bạn hãy dậy sớm để ngắm mặt trời lên, hoan hỷ khi cả nhà được quây quần cùng nhau bên bàn ăn. Khi đi nghỉ, thay vì chạy ngược xuôi như mọi ngày, bạn hãy để tâm thực sự được nghỉ ngơi và có cơ hội ngắm nhìn thế giới cũng như suy ngẫm về mục đích ý nghĩa chân thực của cuộc sống.

Thường thì chúng ta hay để ý đến cuộc sống của người khác hơn là của bản thân, để rồi luôn mong ước được như họ. Nhưng nếu làm như vậy, thay vì sống tỉnh thức trong phút giây hiện tại, bạn sẽ bỏ lỡ nhiều cơ hội và lạc lối trong vô số giả định theo kiểu “nếu như”, “giá mà…” Bạn cần ý thức và trân trọng mọi điều nhỏ nhiệm của cuộc sống, nếu không muốn sống cuộc đời nghèo nàn buồn chán, khi chúng ta trở thành như những người máy vô tri vô giác hay những kẻ đói khát không bao giờ được vừa lòng. Khi biết quan sát kỹ hơn từng chi tiết cuộc sống và ngừng “đứng núi này trông núi nọ”, bạn sẽ nhận ra cuộc sống này có nhiều cảm hứng đáng để mình yêu thương, phấn đấu, phát triển và sẻ chia đến dường nào. 

(Trích từ ấn phẩm "Hạnh phúc tại tâm"

Tác giả Đức Pháp Vương Gyalwang Drukpa

Drukpa Việt Nam biên dịch và phát hành)

Mời các bạn đón đọc bài tiếp theo: Hạnh phúc hòa nhập trong hành động

Đọc lại bài trước ấn vào đây.