Chúng ta có thể giúp thế giới hạnh phúc hơn không?

Các bạn đang đọc bài 19 trong cuốn sách Hạnh phúc tại tâm

Nếu không đánh giá từ góc độ toàn cầu chất lượng cuộc sống con người, chúng ta sẽ gặp rất nhiều rắc rối.

~ NIC MARKS

Ngày nay, nhờ công nghệ và du lịch, chỉ cần động ngón tay là chúng ta có được cả thế giới. Nhưng thế giới chúng ta đang sống gồm nhiều thái cực. Có một số ít người giàu có tột đỉnh, trong khi đại đa số người khác vô cùng nghèo khó. Chúng ta sống trong “tiến bộ”, thế nhưng các nước giàu chứng kiến bệnh tật như tiểu đường và trầm cảm gia tăng, những nước nghèo oằn mình vì nạn đói và thiên tai thảm họa. Sự cách biệt ngày một gia tăng vì ý thức phân biệt cũng tăng lên. Chúng ta cần phục hồi sự kết nối.

Việc đeo đuổi hạnh phúc cá nhân đã dẫn loài người đến hiện trạng ngày nay, tôi cho rằng đã đến lúc chúng ta cần đi theo một hướng khác: tìm cầu hạnh phúc chung, hạnh phúc cho cả vũ trụ. Chúng ta cần thức tỉnh trước sự thật là hạnh phúc của một nhóm thiểu số đang đem đến bất hạnh cho đa số mọi người. Làm sao có thể gọi đó là “hạnh phúc đích thực” khi hạnh phúcnày đang tổn hại đến người khác; khi người giàu trở nên giàu hơn, người nghèo thêm nghèo đi, khi cả hành tinh bị thảm cảnh đe dọa, với tác động tiêu cực lâu dài đến những thế hệ tương lai.

Nếu không bắt đầu giúp đỡ thế giới bằng mọi cách, thế giới sẽ sụp đổ, khi đó làm gì còn chỗ cho hạnh phúc!

Đức Phật đã khai thị rằng, để chấm dứt khổ đau, chúng ta cần hiểu về khổ đau từ sâu thẳm trái tim mình. Chỉ bằng cách hòa mình vào đời sống và đối diện khổ đau, chúng ta mới thấu hiểu được nó. Nếu sau đó, chúng ta có thể biến hiểu biết thành hành động, thì đó mới thực sự là phát triển chất lượng cuộc sống. Hạnh phúc thực sự bắt đầu gia tăng khi chúng ta biết hòa hợp nhu cầu cá nhân với nhu cầu xã hội: nếu không quan tâm tới hạnh phúc của những người xung quanh thì chính chúng ta cũng sẽ phải khổ đau. Mọi thứ đều có nhân duyên, chỉ những gì hoàn toàn không vị kỷ mới có giá trị đích thực. Vì thế, việc tìm cầu hạnh phúc phải là mục đích chung, thay vì chỉ để thỏa mãn niềm vui cá nhân. Điều kỳ diệu là khi hiểu và thực hành theo chân lý này, trải nghiệm hạnh phúc nơi mỗi chúng ta sẽ trở nên sâu sắc hơn. Ngay khi khởi tâm cầu hạnh phúc cho người khác, bạn sẽ khám phá hạnh phúc của chính mình.

Hạnh phúc bền lâu

Chúng ta biết rằng hạnh phúc không thể thực sự bền lâu khi người khác còn đau khổ, và hạnh phúc chân chính bền vững chỉ đến từ thiện hạnh phụng sự mọi người, sống hòa hợp với thiên nhiên, chứng ngộ trí tuệ sẵn có và tự tính quang minh của tâm chúng ta.

HIẾN PHÁP NĂM 2008 CỦA VƯƠNG QUỐC BHUTAN 
(JIGME THINLEY, Thủ tướng đầu tiên của Bhutan)

Hạnh phúc nở hoa khi chúng ta sống đời bền vững - khi cho đi mà không cần đáp trả. Càng cho đi bao nhiêu, chúng ta càng thêm giàu có bấy nhiêu, bất kể đó có là thời gian, tình yêu thương, sự thứ tha hay hạnh phúc. Khi khám phá ra điều khiến con tim rung động, chúng ta muốn chia sẻ rộng khắp. Khi bắt đầu việc làm dù nhỏ nhất để lợi ích thế giới, chúng ta sẽ truyền cảm hứng cho mọi người. 

Liệu chúng ta có thể bắt đầu lựa chọn lối sống không vì hạnh phúc vị kỷ mà còn bảo tồn môi trường cho các thế hệ tương lai? Liệu hạnh phúc có thể bền lâu, mà không cần tước đi niềm an vui của những người khác hay? Theo tôi, nếu chúng ta nhìn vào cuộc sống và suy ngẫm để có thể sống thân thiện hơn với thiên nhiên, mọi người và với chính mình, thì không những chúng ta có một cuộc sống đầy ý nghĩa, mà còn thực sự hạnh phúc.

Đối với tôi, ví dụ về môi trường minh họa rõ quan điểm trên. Chúng ta nói thân thiện với môi trường, song chưa từng nỗ lực kết nối với thiên nhiên. Đôi khi tôi tự hỏi, nếu “thiên nhiên” có một trang giao lưu với người hâm mộ trên Facebook, trang web đó sẽ có bao nhiêu người hâm mộ và bao nhiêu người trong số đó sẽ thực sự ra ngoài giao tiếp với thiên nhiên?

Yêu thiên nhiên là bước ra ngoài, tìm hiểu thiên nhiên, để trân trọng và giáo dục bản thân về môi trường. Nếu không kết nối bằng cả trái tim, mọi thứ chỉ là sự phô trương hời hợt. Tôi đã gặp rất nhiều người hô hào “thân thiện với môi trường” hay “thân thiện với hệ sinh thái”, nhưng thậm chí họ còn chẳng bước ra ngoài để tìm hiểu về thiên nhiên. Làm sao bạn có thể kết bạn nếu không gặp gỡ và kết nối với họ? Điều này là hoàn toàn không thể! 

Tôi luôn chú trọng động viên mọi người sống gần gũi hòa hợp với thiên nhiên vì điều này chỉ có lợi cho chính họ. Thiên nhiên giúp ta chăm sóc tâm mình, cho ta không khí để thở, cung cấp thức ăn và chỗ ở, vì thế chúng ta nên trân trọng và nỗ lực bảo tồn nguồn tài nguyên này. Chúng ta kết nối với thiên nhiên qua trải nghiệm tâm thông qua các giác quan, nhờ đó chúng ta hiểu ra vạn pháp vốn trùng trùng duyên khởi. Chúng ta chỉ có thể hạnh phúc khi sống hòa hợp với nhau và biết sống thân thiện, trân trọng môi trường xung quanh mình. 

Nếu mỗi người trong chúng ta không góp sức bé nhỏ, không quan tâm tới mọi người và tới thiên nhiên thì làm sao chúng ta có thể thực sự hạnh phúc? Nỗ lực của mỗi cá nhân cộng thành sức mạnh tập thể. Tôi tin tưởng mạnh mẽ rằng mỗi chúng ta đều có thể tạo nên sự khác biệt. Song song với việc trưởng dưỡng tâm để lợi ích bản thân, chúng ta cần tầm nhìn tổng thể để nghĩ về lợi ích cộng đồng và rộng hơn là hạnh phúc cho tất cả hữu tình. Đây là sự cân bằng hòa hợp thiết yếu giữa mỗi cá nhân với toàn thể pháp giới vũ trụ! 

Nhặt rác dọc đường đi

Thật thú vị khi nghe Tiến sỹ Mark Williams chia sẻ rằng chúng ta ai cũng có một tấm bản đồ, những lại không thực hiện hành trình của mình (xem lại bài "Tâm hạnh phúc: Giới thiệu thực hành thiền định và chính niệm") vì, theo tôi, cách tốt nhất để làm tâm sáng rõ - tịnh hóa tâm khỏi mọi điều vô nghĩa đã vô tình tích tụ từ bao lâu - là cùng chúng tôi lên đường tham gia những chuyến bộ hành triều bái thánh địa Pad Yatra. Bởi lẽ mục đích của hành trình này là đem lại lợi ích (thường là lợi ích cho môi trường - ví dụ như chúng tôi đã đi bộ suốt một tháng trên dãy Himalaya để nhặt rác thải và truyền thông điệp bảo vệ môi trường tới mọi người) và việc tham gia hành trình cũng giúp cơ thể phải nỗ lực vận động, vượt qua thử thách khó khăn. Trong những chuyến bộ hành này, chúng tôi bỏ lại sau lưng mọi tiện nghi hiện đại và xa xỉ, một số tình nguyện viên có lúc còn mệt đến mức cảm thấy không thể đi tiếp. Nhưng chính những lúc này, tôi thường thấy được sự chuyển hóa: mỗi người sẽ từ bỏ lo lắng về việc làm sao lên được đỉnh núi, thay vào đó, họ tập trung vào mỗi bước chân. Cũng chính lúc đó, họ nhận ra vẻ đẹp của núi rừng thiên nhiên, nhận thấy ý nghĩa việc mình đang làm. Cô Carrie đã mô tả khoảnh khắc này là hạnh phúc thuần khiết:

Tôi sẽ không bao giờ quên chuyến triều bái thánh địa Pad Yatra tại Ladakh. Đức Pháp Vương và chư ni của Ngài đã quá quen với vùng Himalaya, dường như họ chạy một mạch băng qua những sườn núi dốc đứng. Trong khi đó, phần lớn “người nước ngoài” chúng tôi ngày nào cũng phải vật lộn mới theo được. Tôi không ngừng phàn nàn: thời tiết lạnh cóng, đồ ăn toàn những món không quen và tôi cảm thấy vô cùng choáng váng khi ở độ cao. Mỗi ngày, chỉ cần nhìn đỉnh đèo trên ngọn núi tiếp theo là tôi muốn khóc. Có vài lần tôi đã thực sự bật khóc, tôi tự hỏi tại sao mình lại quyết định tham gia hành trình xuyên qua vùng địa thế vào loại khó khăn khắc nghiệt nhất trên thế giới. Có ngày tôi nghĩ có lẽ mình nên bỏ cuộc và xin được hộ tống quay lại. Tất cả những gì tôi có thể làm là tập trung vào mỗi bước chân, đặt bàn chân sau nối tiếp bàn chân trước. Dần dần, tôi bắt đầu quen nhịp và có thể dẹp bớt những phàn nàn, đau đớn khổ sở trong tâm sau mỗi bước tiến lên. Tôi chỉ có thể dồn toàn bộ tâm trí cho hiện tại, không còn năng lượng để làm thêm bất cứ điều gì khác. Tôi biết mình gần như đã phải ngã quỵ mới có thể tỉnh ngộ ra điều này, song đây lại là bài học lớn nhất cuộc đời tôi. Tôi nhớ suốt ngày hôm đó, tôi cười luôn miệng. Tôi không còn lo lắng về việc ngày hôm đó chúng tôi sẽ phải đi bộ bao lâu. Tôi bắt đầu thực sự nhìn ngắm xung quanh và tận hưởng cảnh thiên nhiên hùng vĩ, bắt đầu hiểu sâu sắc hơn vì sao chúng ta cần cố gắng hết sức quan tâm đến thế giới này. Tôi bị lạnh cóng và kiệt sức, nhưng tôi thấy hạnh phúc.

~ Tiến sỹ Mark Williams

Tôi nhận ra rằng không phải ai cũng có thể tham gia hành trình Pad Yatra cùng chúng tôi, song có rất nhiều hoạt động tương tự được tổ chức ở các nước khác. Lấy ví dụ như có nhiều phụ nữ cùng tham gia đi bộ dưới ánh trăng vào đêm mùa hè ở Luân Đôn để quyên tiền nghiên cứu bệnh ung thư vú - đó cũng là một hành trình Pad Yatra! Hoặc những phong trào tổ chức dọn sạch bờ biển và bờ sông, huy động các gia đình dành một buổi sáng cùng nhau vệ sinh môi trường nơi họ sống được sạch đẹp. Vì thế, bạn có thể tự tìm hành trình Pad Yatra cho riêng mình - đó sẽ là khám phá tuyệt vời nhất cho tâm bạn.

Hạnh phúc trong tay

Đạo Phật thường nhấn mạnh “biến bi tâm thành hành động”. Vì thế suy nghĩ và hành động tích cực của chúng ta cần đi đôi với nhau, như đôi cánh chim - nếu chỉ có một bên cánh thì chúng ta sẽ không bao giờ bay được. Không chỉ có khát khao phát triển thành hành động, mà chính hành động cũng nuôi dưỡng khát khao, hai yếu tố này luôn tương trợ lẫn nhau. Khi bạn nhận ra những yếu tố này luôn thống nhất, tôi nghĩ điều này cũng sẽ là nhân duyên để tạo nên hạnh phúc lớn lao.

Tôi biết một số người sẽ cảm thấy bị mắc kẹt trong suy nghĩ và vất vả khi hành động. Nhưng càng trưởng dưỡng sự tỉnh thức của mình, chúng ta càng nhận ra rằng mình đã nghĩ quá nhiều, giờ cần hít một hơi thật sâu và hòa mình vào công việc. Khi đó chúng ta cần tự nhủ, "Mình sẽ làm việc đó" và tiến hành bước đầu tiên.

Nếu thỉnh thoảng bạn cảm thấy bế tắc vì lo âu, chẳng hạn như bạn có quá nhiều việc phải làm đến mức không biết phải bắt đầu từ đâu, tôi khuyên bạn nên thực hành trưởng dưỡng sự tỉnh thức trong hiện tại. Nếu cảm thấy quá tải, bạn sẽ rất khó vui vẻ với công việc trong ngày, vì thế tự dành cho mình vài phút tĩnh tâm sẽ là điều cần thiết với bạn. Bạn có thể tập trung quán niệm hơi thở, (xem lại bài "Tâm hạnh phúc: Giới thiệu thực hành thiền định và chính niệm") hoặc đi dạo ngoài trời để cảm nhận sự tĩnh tại thanh bình của thiên nhiên.

Chúng ta lãng phí rất nhiều thời gian, mặc dù luôn nghĩ mình không có nhiều thời gian. Gần đây, tôi phát hiện ra rằng ở rất nhiều nước, khi một người qua đời, điều duy nhất được ghi trên bia mộ của họ là tên, ngày sinh và ngày mất. Giữa hai ngày này là gì? Chỉ một dấu gạch ngang - toàn bộ cuộc đời họ được tóm gọn bằng một dấu gạch ngang: ‘ - ’. Điều đó nhắc tôi nhớ cuộc sống ngắn ngủi đến nhường nào, rằng sống tỉnh thức mỗi ngày quan trọng đến mức nào, và đừng nên lo lắng người khác không nhớ đến mình - bởi xét cho cùng, tất cả chúng ta đều chỉ là một dấu gạch ngang ngắn ngủi.

Bạn có rất nhiều thứ để cho đi

Nếu bạn muốn quan tâm đến thế giới nhưng lại không có thời gian cho việc đó, hoặc nếu bạn thấy cần cố gắng thêm nữa trước khi tự cho mình quyền hưởng hạnh phúc đích thực, tôi khuyên bạn nên tìm hiểu mình đang có, để đơn giản nhận ra bạn đã có mọi thứ mình cần. Hạnh phúc là toàn bộ cuộc sống, không chỉ là những gì chúng ta cho là tốt đẹp. Chúng ta cần để ý đến mọi rắc rối và hiểu chúng tác động thế nào đến cuộc sống. Chúng ta cần tự giáo dục mình về tầm quan trọng của việc diệt khổ, thay vì việc sống mông lung, thờ ơ hay giả bộ như không thấy khổ đau. Nếu không biết đến khổ đau, bạn sẽ không biết thế nào là hạnh phúc.

Khi nhận ra tinh túy của cuộc sống, chúng ta sẽ biết cách sử dụng cuộc đời được ý nghĩa nhất. Càng giải phóng tâm khỏi những trói buộc của nhãn mác, niềm tin, bám chấp, sợ hãi, tự ti hay kỳ vọng… - tất cả những gì tạo nên cảm giác bám chấp hay bất an - chúng ta càng thực sự thấu hiểu sự quý giá của cuộc sống, để có thể hòa mình và sống một cuộc đời ý nghĩa. Chúng ta bắt đầu hiểu về bản thân và mục đích sống của mình; thấy thoải mái tự tin hơn với chính mình. Lúc này bạn đang có đủ thuận duyên, vậy đừng trì hoãn mà hãy nắm ngay cơ hội hạnh phúc!

Bạn sẽ làm gì để thế giới được hạnh phúc hơn?

 Thiện hạnh của con người tỏa rạng pháp giới 

tựa ánh trăng soi sáng màn đêm. 

~ Kinh Pháp Cú

Chúng ta hãy biết sống trong hiện tại để có cuộc sống hạnh phúc ý nghĩa nhất. Như tôi luôn nói, hạnh phúc sẽ chỉ viên mãn khi được sẻ chia, vì thế, bạn hãy khuyến khích mọi người làm điều thiện và giữ cho thân, khẩu, ý của mình được chính niệm tỉnh thức. 

Hạnh phúc lớn lao có thể đến từ những khởi đầu nhỏ nhất. Chúng ta có thói quen trì hoãn lần lữa những việc cần làm trong cuộc sống: “Ngày mai sẽ tốt hơn”, “Nghỉ ngơi xong mình sẽ làm việc đó” để rồi mọi công việc đều trở nên cấp bách và chúng ta không tài nào xử lý. Mọi công việc dù dễ hay khó đều cần bước khởi đầu. Hôm nay bạn sẽ làm gì để khởi đầu một ngày mới tích cực?

Đừng chờ đợi người khác yêu thương mình mà hãy chủ động trải rộng tình yêu thương vô điều kiện đến mọi hữu tình. Hãy là chính mình và sống thật với những giá trị mình trân trọng. Hãy nhận ra lòng nhân ái và tâm quảng đại sẵn có trong bạn và học cách buông xả những kết sử bám chấp. Tâm chính là bảo báu luôn sát bên bạn mọi lúc mọi nơi. Hãy để hạnh phúc của bạn tỏa rạng, chạm đến trái tim mọi người và dang rộng vòng tay giúp đỡ sẻ chia để chúng ta cùng nhau hân hưởng cuộc sống tươi đẹp!

Đến đây, chắc hẳn bạn đã nhận ra mọi thứ mình cần để được hạnh phúc. Hãy sống an nhiên hỷ lạc và cảm nhận làn gió mát của hạnh phúc ngay giữa bão tố cuộc đời để được sống tự do trong ràng buộc và hạnh phúc trong bận rộn.

Hãy sống trọn vẹn trái tim và lựa chọn để có được niềm vui hạnh phúc!

Hoát nhiên đại ngộ vạn pháp tính không bất khả phân, hoàn hảo sẵn đủ từ vô thủy, một tiếng cười vang thấu cả trời.

~ ĐỨC PHẬT

(Trích từ ấn phẩm "Hạnh phúc tại tâm"

Tác giả Đức Pháp Vương Gyalwang Drukpa

Drukpa Việt Nam biên dịch và phát hành)

Các bạn vừa đọc bài kết của cuốn sách, xem lại bài đầu tiên: Hạnh phúc là gì?

Đọc lại bài trước ấn vào đây.