Khổ tâm và vô tâm

Khổ tâm và vô tâm
 
Một thời, Thế Tôn trú ở Kosala, dạy các Tỷ kheo:
 
- Thành tựu với sáu pháp, này các Tỷ kheo, Tỷ kheo ngay trong hiện tại sống đau khổ, hiềm hận, có ưu não, có nhiệt não, sau khi thân hoại mạng chung, chờ đợi là ác thú. Thế nào là sáu?
 
Với dục tầm, với sân tầm, với hại tầm, với dục tưởng, với sân tưởng, với hại tưởng. Thành tựu với sáu pháp này, các Tỷ kheo, Tỷ kheo ngay trong hiện tại sống đau khổ, hiềm hận, có ưu não, có nhiệt não, sau khi thân hoại mạng chung, chờ đợi là ác thú. Thành tựu với sáu pháp này, này các Tỷ kheo, Tỷ kheo ngay trong hiện tại sống an lạc, không hiềm hận, không ưu não, không nhiệt não, sau khi thân hoại mạng chung, chờ đợi là thiện thú.
 
Với xuất ly tầm, với vô sân tầm, với bất hại tầm, với xuất ly tưởng, với vô sân tưởng, với bất hại tưởng. Thành tựu với sáu pháp này, này các Tỷ kheo, Tỷ kheo ngay trong hiện tại sống an lạc, không hiềm hận, không ưu não, không nhiệt não, sau khi thân hoại mạng chung, chờ đợi là thiện thú.
 
(ĐTKVN, Tăng Chi Bộ III, chương 6, phẩm A la hán, phần Khổ, VNCPHVN ấn hành, 1996, tr.240)

Lời bàn:
 
Tầm và tưởng là những hoạt động của tâm, sinh khởi khi sáu căn tiếp xúc với sáu trần. Tư duy về dục lạc, về ham muốn sắc, thanh, hương, vị và xúc chính là dục tầm. Sân tầm là tư duy về các đối tượng mà mình không ưa, gây bực bội và chán ghét. Tư duy về sự gây tổn hại, tàn hại cho mình và người chính là hại tầm. Cùng với các tưởng như dục tưởng, sân tưởng và hại tưởng là những tác nhân gây đau khổ, phiền lụy cho chúng sinh.
 
Khi nội tâm không bình an, bị khuấy động bởi tham dục, giận dữ và tàn hại thì khổ đau xuất hiện. Khổ tâm chính là một trong những nỗi khổ lớn của con người. Thậm chí nỗi khổ tâm tàn phá sức khỏe và tinh thần gấp nhiều lần so với nỗi khổ về thân xác. Vì thế phải nhanh chóng chuyển hóa những tâm địa xấu ác để tinh thần được thanh thản, sống vui an lạc.
 
Luôn thiết lập chánh niệm và xả ly dục sân hại, hướng tư duy đến từ bỏ, không hận thù bực tức, không gây tổn hại cho mình và người. Quán sát sự nguy hiểm của dục, sân, hại tầm và dục, sân, hại tưởng đồng thời an trú vô dục, vô sân, vô hại là cách nuôi dưỡng tâm hồn mát mẻ và tịnh lạc. Khi tâm được thảnh thơi, không đau khổ ưu phiền thì cuộc sống được cải thiện và từng bước thăng hoa.
 
“Tâm tịnh tức độ tịnh”, vì thế, chuyển hóa tâm là một trong những vấn đề trọng yếu của tu tập. Muốn an bình và hạnh phúc thì trước hết tâm tư phải bình an. Tâm an tịnh là chất liệu quan trọng để thiết lập hạnh phúc trong hiện tại. Người con Phật phải tự thân chứng đạt hạnh phúc chứ không cầu xin ân điển từ các đấng thiêng liêng. Để đạt được điều ấy, nỗ lực tu tập của tự thân loại bỏ các tâm niệm về dục sân hại là căn bản và cần yếu nhất.

____________

(*) Đại tạng kinh Việt Nam

(**) Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam

(Trích "Lời Phật dạy trong Kinh tạng Nikàya"
HT. Thích Quảng Tánh
Nguồn: Nhà Xuất Bản Tôn Giáo)
Sự kiện
Trong Kim Cương thừa, pháp tu Phật Dược Sư là pháp chữa bệnh. Nếu muốn tu tập, hồi hướng cầu nguyện để tiêu trừ tất cả những chướng ngại bên trong và bên ngoài - là các phiền não chướng và bệnh tật thì chúng ta cần thực hành pháp Dược Sư và đặc biệt càng cần thực hành nhằm ngày vía Phật Dược Sư. Thực hành vào ngày vía Phật Dược Sư sẽ vô cùng lợi ích. Những công đức hành trì Phật pháp, dùng thuốc gia trì, tích lũy thiện nghiệp, trì tụng chân ngôn, vi nhiễu Bảo tháp... sẽ tăng trưởng trong ngày này. Bởi lẽ Đức Phật Dược Sư ở phương Đông, cho nên 8 ngày đầu tháng là ngày mặt trăng ở mức độ 1/4 hơi chếch về phía Đông so với trái đất. Lúc này năng lượng về chữa lành trong tự thân chúng ta hòa cùng và tương ứng với năng lượng, nguyện lực của Đức Phật Dược Sư tạo nên nguồn năng lượng thanh tịnh, chữa lành mạnh mẽ. Thực hành Dược Sư còn giúp tiếp cận “bảy tầng lợi ích” - từ việc chuyển hóa, chữa lành thân và tâm, tới sự nghiệp, gia đình được hanh thông thuận lợi, rộng ra là tu tập cầu nguyện vì đất nước thái bình, nhân dân an lạc cho tới lợi ích muôn loài chúng sinh. Song song với việc cầu sức khỏe, bình an cá nhân, người tham dự được dẫn dắt từng bước để mở rộng tâm thức và lòng từ bi. Vì vậy, bạn đừng quên đặt lịch để tới tham dự Pháp hội Dược Sư Hiển Mật song tu trong trọn vẹn một ngày tại ngôi Đại Bảo Tháp Mandala Tây Thiên linh thiêng!
Đại Bảo Tháp Mandala Tây Thiên (Đại Đình, Phú Thọ)
Thứ hai, 22/06/2026
5
Ngày
:
19
Giờ
:
49
Phút
Đăng ký sự kiện
📣  Lịch tu tập tháng 6 năm 2026 tại Đại Bảo Tháp Mandala Tây Thiên
Quý đạo hữu hoan hỷ lưu lại lịch, lên kế hoạch tham dự và chia sẻ tới người thân, bạn bè:
  • 14/06 (Chủ nhật) Khóa tu Hộ Pháp Mahakala
  • 22/06 (Thứ hai) Đại đàn Cầu an - Pháp hội Dược Sư
  • 24/06 (Thứ tư) Khóa tu Phật Trường Thọ và Khoá tu Hộ Pháp
  • 29/06 (Thứ hai) Khóa lễ cầu siêu độ chư Hương linh và Khoá tu Quan Âm - Tam bộ Tài Thiên
👉 Xem lịch chi tiết và đăng ký tham dự tại đây