Kỳ 10: Thức, mộng và giấc ngủ sâu

Bạn đang đọc kỳ 10 trong chuỗi bài Nương Giấc Ngủ Về Nhà

Trong một ngày đêm, mỗi người chúng ta đi qua 3 thế giới hoàn toàn khác nhau, và coi chuyện đó là đương nhiên.

Thế giới thứ nhất là cảnh thức. Có thân này, có người kia, có công việc, có yêu ghét. Mọi thứ đặc chắc, và ta không hề nghi ngờ nó.

Thế giới thứ hai là cảnh mộng. Cũng có thân, có người, có sợ hãi và vui mừng đầy đủ. Ta tin nó thật y như tin cảnh thức, cho tới khi mở mắt.

Thế giới thứ ba là giấc ngủ sâu không mộng. Không có cảnh, không có người, không có cả cái “tôi” đang trải nghiệm. Vậy mà sáng ra ta vẫn nói được rằng “đêm qua tôi ngủ rất ngon”. Ai đã biết điều đó?

Chư thượng sư chỉ ra rằng cả 3 trạng thái đều do tâm dựng lên, và cả 3 đều có thể trở thành con đường. Trong Sáu pháp Yoga của Đại thành tựu giả Naropa, cảnh mộng là nơi thực hành Yoga giấc mộng, còn giấc ngủ sâu là nơi thực hành Yoga tịnh quang.

Điều gì xảy ra khi ta thiếp đi

Chúng ta hay hình dung việc ngủ như tắt một công tắc. Thực ra nó là một tiến trình có lớp lang, và nếu để ý kỹ, ta hoàn toàn cảm nhận được. Trước hết, các giác quan thu lại: tiếng xe ngoài đường nhỏ dần rồi biến mất. Tiếp theo, thế giới bên ngoài nhòa đi. Rồi dòng suy nghĩ vỡ vụn, rẽ sang những hình ảnh vô lý.

Và sau cùng, theo lời dạy của chư Thượng sư, có một khoảnh khắc rất ngắn mà tâm trở về trạng thái nguyên sơ, trong sáng, không đối tượng. Truyền thống gọi đó là tịnh quang của giấc ngủ, tức ánh sáng tự nhiên của tâm khi mọi lớp suy nghĩ đã lắng xuống. Với người chưa tu tập, khoảnh khắc ấy trôi qua như ánh chớp trong đêm. Với hành giả thuần thục, đó là cơ hội quý giá bậc nhất.

Một bài tập cho khoảnh khắc lớn nhất

Chư Thượng sư dạy rằng tiến trình ta đi qua mỗi đêm có cấu trúc tương tự tiến trình của giờ phút cuối đời, chỉ khác về mức độ. Nghe điều ấy, có người thấy sợ. Xin hãy nhìn nó theo chiều ngược lại.

Nghĩa là con đường mà ai rồi cũng phải đi, ta đã đi qua nó hàng vạn lần. Mỗi đêm là một lần tập. Người nào quen đi vào bóng tối ấy với chân ngôn trên môi và tâm nguyện lành trong lòng, người ấy sẽ bước qua cánh cửa cuối cùng như một người trở về nhà quen. Đó là sự an ủi lớn nhất mà thực hành giấc ngủ có thể trao tặng.

Rồi giấc mộng khởi lên

Sau khoảnh khắc sáng ấy, các thói quen của tâm lại cựa mình, và giấc mộng bắt đầu dựng cảnh. Trong mộng, chúng ta có đủ mọi thứ: một thân thể để đi lại, người để trò chuyện, cảm xúc mãnh liệt đến mức tim đập nhanh. Vậy mà không một thứ gì trong cảnh giới ấy tồn tại bên ngoài tâm ta.

Nếu tâm có thể dựng nên trọn một thế giới chỉ trong vài phút, mà ta tin là thật hoàn toàn, thì cách tâm vận hành ban ngày có thật sự khác không? Đức Milarepa từng hát rằng đời này cũng như một giấc mộng dài. Còn với chúng ta, chỉ cần ghi nhận một điều: giấc mộng là bằng chứng sống động, lặp lại mỗi đêm, rằng tâm có năng lực dựng cảnh và có thói quen tin cảnh là thật.

Thực hành đêm nay
Khi nằm xuống, thử để ý tiến trình thiếp đi: âm thanh nhỏ dần, thân nhòa đi, suy nghĩ vỡ vụn. Không cần giữ gì. Chỉ biết, nhẹ nhàng, cho tới khi không còn biết nữa.

Nếu mất ngủ kéo dài nhiều tuần, hoặc kèm theo buồn bã kéo dài, xin hãy đi khám thầy thuốc. Pháp và y cùng nâng đỡ con người, không loại trừ nhau.

Từ Đại Bảo Tháp: Bảo tháp tượng trưng cho tâm giác ngộ: trong sáng, vững chãi, không bị lay động. Cái tâm ấy không ở đâu xa. Theo lời chư Tổ, mỗi đêm nó thoáng hiện ra trong khoảnh khắc tịnh quang của giấc ngủ. Đại Bảo Tháp Mandala Tây Thiên đứng đó để nhắc ta nhớ.

Kỳ cuối: Tỉnh dậy trong mộng, và tỉnh dậy giữa ban ngày

Xem lại kỳ trước TẠI ĐÂY.