Phần 11: Bản chất thực sự của thiện hạnh

Tất cả đều có thể là thiện hạnh

Sau khi đã hiểu hai điều cốt lõi ở trên, vậy việc tích lũy phúc đức thực sự là gì? Đó là tích lũy phước đức vì lợi ích của tất cả chúng sinh khác. Có ba, bốn loại tích lũy tư lương, mà cốt lõi nhất chính là tích lũy phúc đức.

Tất cả chúng sinh khác — trong hiện tại đây — đều là đối tượng của thiện hạnh. Việc tích lũy phúc đức lớn lao nhất chính là đỉnh lễ. Việc đỉnh lễ ấy, suy cho cùng, chúng ta đỉnh lễ vì lợi ích của tất cả chúng sinh, vì thiện hạnh chân chính.

Cũng vậy thôi với việc cúng dường. Cúng dường vì lợi ích của tất cả chúng sinh khác. Nếu chỉ vì lợi ích bản thân mà đỉnh lễ, mà cúng dường thì sao? Có lợi ích không? Vẫn có lợi ích chứ, không phải là không. Nhưng — và đây là điểm quan trọng nhất — lợi ích đó hoàn toàn khác về bản chất.

Điều quan trọng nhất là phải hiểu được sự khác biệt giữa thiện hạnh chân thật và thiện hạnh giả tạo. Đây là điểm phân biệt giữa con đường thực sự dẫn đến giải thoát và con đường chỉ luẩn quẩn trong vòng tự lợi.

Khi thiện hạnh trở thành bất thiện

Bây giờ về điều được gọi là thiện hạnh — chẳng hạn như xây dựng một ngôi chùa ba tầng. Những việc lớn lao như vậy, nếu được làm với tâm tham dục, vì mục đích cá nhân, thì những hành động ấy lại trở thành bất thiện, phải không thưa quý vị?

Thiện hạnh phát sinh chỉ vì lợi ích bản thân — dù nhìn bên ngoài giống như thiện, dù là một hành động trông có vẻ tốt đẹp — nhưng nó lại biến thành bất thiện. Điều này được nói rõ ràng trong các giáo huấn. Cho nên nếu suy nghĩ kỹ, ta phải tự hỏi: việc mình đang làm đây có phải là bất thiện không? Cần phải xem xét kỹ lưỡng, cần phải nghiên cứu chi tiết.

Tóm lại là thế này: cái gọi là thiện hạnh, nếu không được làm trên nền tảng vì lợi ích của chúng sinh, thì khó mà gọi là thiện hạnh chân chính được. Như tôi đã nói ở trên, dù chỉ là viết vài dòng văn, nếu động cơ — Phật giáo Tạng truyền gọi là kun-long — tốt thì đó cũng là thiện hạnh.

Cũng vậy thôi, dù chỉ nói vài lời êm tai — chỉ ba câu thôi cũng được — nếu nói được với động cơ trong sáng thì đó cũng là thiện hạnh. Cần phải có động cơ tốt, luôn nghĩ đến lợi ích của chúng sinh.

Đối trị tâm ghen tị bằng pháp Tùy Hỷ

Nếu làm trên nền tảng như vậy, điều quan trọng nhất là: thứ nhất, đối với người khác, phải nuôi dưỡng tâm từ ái và đối trị tâm ghen tị. Phải có một động cơ thanh tịnh, không lẫn lộn với động cơ xấu. Phải hết sức chú tâm. Phải có tâm từ ái, không có động cơ ghen tị nào.

Để đối trị tâm ghen tị, trong Bảy Chi của chúng ta có một chi gọi là TÙY HỶ — tức là rjes-su yi-rang trong Tạng ngữ. Điều này được dạy là vô cùng quan trọng.

Tùy hỷ là đối trị của tâm từ và tâm ghen tị.

Cho nên việc tu tập Tùy Hỷ là điều nhất định phải rèn luyện. Phải rèn luyện. Đây là điều không thể thiếu trên con đường tu tập.

Ví dụ thực tế về tâm ghen tị

Quý vị thử hình dung mà xem. Khi ở trong nhà của mình, làm việc gia đình, nhìn sang nhà bên cạnh thấy nhà mình chỉ có hai tầng, còn nhà người ta có ba tầng, ta liền nghĩ "không công bằng".

Nếu nhất định khởi tâm ghen tị như vậy mà không kịp suy nghĩ lại, thì phúc đức sẽ bị tổn hại rất nhiều. Phúc đức sẽ chết. Gốc rễ của phúc đức bị chết, phải không thưa quý vị?

Vì vậy, từ bỏ những hành động xấu làm chết gốc rễ phúc đức, từ bỏ những suy nghĩ tiêu cực — như vậy thì gốc rễ phước đức mới được vững chắc. Trên nền tảng đó, tất cả mọi việc tích lũy tư lương — nếu biết phương tiện thiện xảo — đều mang lại kết quả lớn lao.

Lời nguyện căn bản hằng ngày

Cái gọi là tích lũy phúc đức tư lương — trong các giáo huấn được dạy rất nhiều. Câu nguyện căn bản của chúng ta đã được dạy là:

Sang-gye chö dang tsok kyi chok nam la

Jang-chub bar du dak ni kyab su chi

Dak gi jin sok gyi pe sönam kyi

Dro la phen chir sang-gye drub par shok

 

"Con xin quy y Phật, Pháp, và Tăng cao quý cho đến khi đạt được giác ngộ.

Nhờ phúc đức của việc bố thí và các thiện hạnh khác mà con đã làm,

Nguyện con thành Phật để làm lợi ích cho tất cả chúng sinh."

Sau khi tích lũy phúc đức tư lương, dựa vào hai loại tư lương — phúc đức tư lương và trí tuệ tư lương — chúng ta nguyện đạt được quả vị Phật vì lợi ích chúng sinh. Đó là điều được dạy, phải không thưa quý vị? Đây là câu nguyện tất cả chúng ta đều tụng đọc hằng ngày.

Lời cảnh báo: Khi việc lớn trở thành nghiệp xấu

Nếu không hiểu thấu điều này, thì dù tích lũy phúc đức loại nào, đầu óc cũng rối tung lên cả, làm bao nhiêu việc khó nhọc cuối cùng cũng đều biến thành những việc không phải phúc đức.

Xây một ngôi chùa, một ngôi chùa nhiều tầng nguy nga lộng lẫy — việc xây dựng ấy, dù bên ngoài trông to lớn đến đâu, nếu động cơ không trong sáng, cuối cùng cũng biến thành việc làm không phải phúc đức. Tệ hơn nữa, nó còn trở thành sự tích lũy nghiệp xấu.

Vào lúc xây ngôi chùa nhiều tầng ấy, biết bao nhiêu toan tính, biết bao nhiêu suy nghĩ — thiện hạnh ấy lại trở thành không phải thiện hạnh, không phải phúc đức, mà biến thành nghiệp ác, tích lũy nghiệp tội lỗi. Đây là điều nhất định phải hiểu cho thấu.

Một việc nhỏ với tâm rộng lớn

Cho nên bất cứ điều gì, dù chỉ là một việc nhỏ — không cần phải xây chùa to lớn — một việc rất nhỏ thôi, chẳng hạn như cúng dường: hai chén nước trong, ít thực phẩm, vài bông hoa, một thẻ hương.

Dù chỉ cúng dường một lần, vào lúc cúng dường ấy, hãy nguyện:

"Nguyện tất cả chúng sinh trong dòng tâm thức của họ

Vượt qua khổ đau, đạt được an lạc vĩnh cửu.

Hôm nay, cho đến khi chúng ta ra đi,

dù phải làm gì cũng nguyện được cúng dường.

Nguyện vượt qua khổ đau.

Nguyện không bệnh tật.

Nguyện tất cả đều có hạnh phúc."

Với động cơ như vậy đối với tất cả chúng sinh, nguyện họ đạt được hạnh phúc viên mãn — với suy nghĩ ấy, dù chỉ cúng dường một ly nước, không cần phải làm việc lớn lao gì.

Chỉ một việc nhỏ, một lần cúng dường — sẽ tích lũy được phúc đức vô lượng vô biên. Đây chính là điểm cốt yếu được dạy.

Điều then chốt là phải làm cho hướng suy nghĩ không bị lệch lạc, luôn trong sáng và hướng về lợi ích chúng sinh.